تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 380

را فتح کردند و آن منطقه را وطن خود قرار دادند و اقوام و عموزاده های خود را به آن دیار بردند و این هفت روستا به هفت محله نامگذاری شدند و شهر را به نام یکی از روستاها یعنی کُمُندان، نامگذاری کردند، سپس به واسطه تعریب و تخفیف، کُمُندان به قم نامگذاری شد. از همه این برادران پرتلاش تر و جلوتر، عبدالله بن سعد بود پسر وی که در کوفه بزرگ شده بود. از کوفه به قم آمد، «و کانَ إمامیّا فهوالذی نقل التشیّع إلی أهلها فلا یوجد بها سنی قط.» (و اشعری ها در اصل یمنی هستند.)(1) البته حَمَوی خود، فردی ناصبی و دارای ریشه های خارجی(2) است و شاید در تعبیر، مبالغه کرده باشد. بنابراین بعید نیست که یمانی از قم باشد چون ریشه قمیها اشعری و اهل یمن است.

آیا موضوع یمانی اختصاص به شیعه دارد؟

سیّد محمّد صدر می گوید: «اختصت به ایضاً المصادر الإمامیّه و وصفت بأنّه حق. باعتبار کونه داعیاً إلی المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و هی مستفیضه، و صالحه للأثبات التاریخی بالرغم من التشتّت السندی، إذ لیس فی مقابلها قرینه نافیه. إلاّ أنّ ما یثبت بها هو حرکه الیمانی فی الجمله، و اما سائر الصفات بما فیها کونه علی حق فهو ممّا لایکاد یثبت بالتشدّد السندی.» (تتّبع سندی حقّانیت او را ثابت نمی کند) فإذا تمّ ذلک. می توان آن را به حرکاتی که در یمن اتفاق افتاده حمل کرد. «فیکون من العلامات التی حدثت فی التاریخ، لکن لو افترضنا الإعتراف بکونه علی حق، و احتملنا أن یکون قائد الحرکه یمانیاً و إن لم تکن الحرکه فی الیمن، او کان منطلق الحرکه الیمن، و لم تقتصر علیها فتکون من الأمور الموعوده التی لا دلیل علی سبق حدوثها.» اما اگر بخواهیم باب رمز و کنایه را باز کنیم، یمانی حرکتی حق در برابر باطل و کفر(3) تلقّی می شود.

در مباحث بعدی روشن خواهیم ساخت که این موضوع در منابع اهل سنّت نیز مطرح شده است و اختصاص به شیعه ندارد. و در فِتَن سلیلی یا فِتَن ابن حمّاد نامی از یمانی به میان آمده است.

1- معجم البلدان، ج 4، ص 297.
2- ذهبی می گوید: «کان منحرفاً عن الإمام علی(» سیر اعلام النبلاء، ج 22، ص 312؛ وفیات الأعیان، ج 6، ص 127.
3- تاریخ الغیبه الکبری، ج2، ص 525.