تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 432

نوری آن را در جنّه المأوی(1) بیان کرده است. این داستان که از کمال الدین انباری نقل شده، در مقایسه با داستان نخست، از شهرت کمتری برخوردار است. زمان نقل این دو داستان، حدود صد سال با یکدیگر فاصله دارد _ زمان داستان جزیره خضرای معروف، قریب یک قرن پس از داستان ابن انباری است _. البته در نقل داستان نخست نیز تفاوت هایی وجود دارد. و ما در این بحث، به دو متن بحارالانوار و تبصره الولی نظر داریم؛ هر چند روح و جوهره آن ها یکی است.

موضوع یاد شده را، در سه محور مورد بحث قرار می دهیم:

1. منابعی که داستان معروف جزیره خضراء را نقل کرده اند؛

2. بررسی سندی داستان نقل شده؛

3. بررسی دلالی و متن نقل های رسیده؛

نخستین محور: منابع نقل این داستان

اشاره

از آن جا که کثرت نقل، دلیل یا مؤیّد قوی بر اعتبار آن گفته است. بنابراین، اگر موضوعی، زیاد نقل شده و یا در بحث های رجالی یا فقهی به آن استناد شده باشد، دلیل بر اعتماد و توجّه به آن تلقّی می شود. یکی از راه های بررسی صحت و سُقم این داستان می تواند کنکاش در منابعی که آن را نقل کرده اند، باشد. اگر تعداد منابع معتبری که آن را نقل کرده اند زیاد باشد، خود می تواند دلیل _ یا حداقل، مؤیّدی _ بر صحت آن داستان باشد و اگر خلاف این ثابت شود، یعنی منابع کمتری به آن پرداخته باشند، نتیجه نیز برعکس خواهد شد و ثابت می شود این داستان، از نظر علمای گذشته دارای اعتبار نبوده که به آن، اعتنایی نکرده اند.

اکنون به بیان و بررسی منابع نقل هر دو داستان می پردازیم: