- اشاره 3
- فصل اول: دلایل غیبت 3
- مقدّمه 4
- مرحله نخست: علل غیبت در روایات 5
- اشاره 12
- مرحله دوم: بررسی سندی و دلالی روایات 12
- بررسی نخستین روایت: اجرای شیوه پیامبران علیهم السلام در مورد حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 13
- اشاره 23
- روایات مذمّت سدیر 23
- شواهدی از روایاتِ امام صادق علیه السلام 26
- شواهدی از روایاتِ امام زین العابدین علیه السلام 28
- شواهدی از روایاتِ امام باقر علیه السلام 28
- شاهدی از روایاتِ امام رضا علیه السلام 29
- غیبت ها و پنهان شدن پیامبران 33
- فصل دوم: حکم تسمیه و ذکر نام شریف حضرت ولی عصر علیه السلام 36
- اشاره 36
- اشاره 40
- اشاره 40
- بررسی گفته دانشمندان و فقیهان 40
- 1. علاّمه مجلسی 40
- قائلین به حرمت 40
- توجیهات علاّمه مجلسی 42
- 2. محدّث نوری 46
- اشاره 50
- دیدگاه قائلین به جواز 50
- 1. شیخ حُرّ عامِلی 50
- 1. باب احتضار 51
- 2. باب دفن 52
- 3. باب عقیقه 53
- 4. باب مزارات 54
- 5. ابواب ذکر 54
- 2. محقق إربلی 55
- 3. فیض کاشانی 56
- 5. صاحب مکیال المکارم 57
- 4. شیخ صدوق 57
- 6. آیت الله مکارم شیرازی 57
- اشاره 61
- فصل سوم: نهی از قیام در بوته نقد و تحلیل روایی 61
- اشاره 62
- روایت نخست 62
- دلالت و توجیه روایت 64
- روایت دوم 68
- بررسی سند روایت 68
- اشاره 68
- اشاره 68
- 1. ضعف راوی 69
- 2. وثاقت وی 69
- طریق دیگر حدیث 70
- بررسی نخستین طریق نعمانی 71
- بررسی طریق سوم 72
- بررسی طریق دوم نعمانی 72
- بررسی دلالت روایت 73
- مناقشه نخست 73
- مناقشه دوم 76
- مناقشه سوم 77
- روایات دیگر 78
- سند روایت 81
- دلالت حدیث 82
- فصل چهارم: جریان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در سرداب سامرا 83
- اشاره 83
- اشاره 84
- شبهات مخالفین در مورد سرداب سامرا 84
- گفتار علمای اهل سنّت در مورد سرداب سامرا 84
- موضع گیری علمای شیعه در برابر این تهمت 86
- اشاره 87
- قضیه سرداب در منابع شیعی 87
- دو پرسش 87
- اشکالات وارده بر احادیث «الخرائج و الجرایح» 89
- اشاره 89
- نقل جریان سرداب در «المزار» ابن مشهدی 91
- تحقیقی پیرامون ابن مشهدی و کتاب «المزار» 92
- اشاره 92
- سخن ابن مشهدی پیرامون سرداب 92
- اشکال نخست: بنائی و صغروی 93
- دیدگاه آیه الله العظمی خوئی 93
- اشکال دوّم: مبنائی و کبروی 93
- اشاره 93
- دیدگاه شیخ آقابزرگ تهرانی 94
- اشاره 95
- اشاره 95
- دیدگاه محدّث نوری 95
- مشایخ «المزار» 95
- شیوه تألیف «المزار» 95
- دیدگاه محدث نوری در مورد مؤلف 96
- دیدگاه ما 97
- اتهامات اهل سنّت به شیعه پیرامون سرداب 98
- الف. آیا ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام از سرداب است. 98
- ب. آیا حضرت ولی عصر علیه السلام در سرداب زندگی می کند؟ 101
- خاتمه بحث 104
- فصل پنجم: بررسی جریان «قرقیسیا» یا «آرمگدون» 106
- اشاره 106
- نظریه «زبیدی» پیرامون «قرقیسیا» 107
- اشاره 107
- الف) در شمال غربی عراق 108
- اشاره 108
- محور نخست: محدوده جغرافیائی «قرقیسیا» 108
- اشاره 109
- ب) در شمال فلسطین 109
- تحقیقی رجالی پیرامون نُعیم ابن حمّاد 110
- اشاره 110
- نگاهی به «مگدون» یا تعبیر عِبری آن «مجدّون» 110
- محور دوّم: «قرقیسیا» در روایات عامه 110
- اشاره 116
- 1. ذهبی 116
- تحقیقی پیرامون «عبدالله بن لهیعه». 116
- دیدگاه علمای اهل سنّت درباره کعب 121
- دیدگاه شیعه درباره کعب 123
- محور سوّم: «قرقیسیا» در روایات شیعه 125
- اشاره 125
- نخستین روایت، از روضه کافی 125
- اشاره 125
- محور نخست: مؤلف روضه کیست؟ 126
- محور دوّم: سند روایت روضه کافی 128
- محور سوّم: بررسی دلالت روایت 129
- روایت دوم 130
- اشاره 131
- بحث رجالی 131
- روایت سوّم 131
- توثیقات محمّد بن سنان 133
- روایت چهارم 134
- روایت پنجم 135
- فصل ششم: جریان حضرت نرگس 137
- اشاره 137
- فشرده روایت 138
- بررسی روایتی، درباره مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 138
- اشاره 138
- بررسی کتاب های ناقل این روایت 140
- الف. بِشر بن سلیمان نخّاس 143
- بررسی سند این روایت 143
- اشاره 143
- ب _ محمّد بن بحر شیبانی 146
- اشکالات وارده بر سند و دلالت این روایت 150
- تأییدی از مامقانی 153
- اشاره 155
- فصل هفتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله (اشعری) قمی (1) 155
- اشاره 156
- بخش نخست. خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی 156
- نخستین اشکال 157
- دومین اشکال 158
- اشاره 158
- دیدار جمال دلربای محبوب 160
- ورود آن دو، به محضر امام علیه السلام 160
- مسئلهِ حدیث غار 166
- سبب اسلام آوردن بعضی از صحابه 167
- جامه پیرزن، سجّاده امام 168
- وداع با حضرت 168
- بخش دوم. اسناد و کتاب های ناقل این حدیث 169
- اشاره 173
- بخش سوم. نقد و بررسی سندی و دلالی 173
- اشکال اول. ملاقات سعد بن عبدالله قمّی با امام حسن عسکری علیه السلام ثابت نیست. 174
- اشکالات و پاسخ ها 174
- اشکال دوم. سند حدیث غریب و غیرمعروف است 177
- اشکال سوم. سند حدیث ضعیف است 178
- اشاره 178
- تحقیق در رجال حدیث 178
- 1. محمّد بن علی بن محمّد بن حاتم نوفلی معروف به کرمانی. 179
- 2. احمد بن عیسی وشّا 179
- 4. محمد بن بحر بن سهل شیبانی 180
- 3. احمد بن طاهر قمّی 180
- 1. عبدالباقی بن یزداد بن عبدالله بزّاز 182
- 3. احمد بن محمّد بن یحیی عطّار 183
- 2. عبدالله بن محمّد ثعالبی 183
- اشکال چهارم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ صدوق خود، آن را در کتاب من لایحضره الفقیه نقل نکرده است؟ 184
- اشکال پنجم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ طوسی آن را در کتاب الغیبه نیاورده است؟ 185
- اشکال ششم. تشکیک طوسی در نقل روایت سعد از امام حسن علیه السلام 185
- اشاره 187
- فصل هشتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی (2) 187
- نقد و بررسی دلالی 188
- اشاره 188
- اشاره 188
- اشکال نخست 188
- بررسی روایی تفسیر «کهیعص» 191
- 1. تفسیر ثعلبی 191
- 2. تفسیر دُرّالمنثور سیوطی 191
- 4. تفسیر برهان 192
- 3. تفسیر مجمع البیان طبرسی 192
- 5. تفسیر قمّی 194
- اشاره 195
- 6. تفسیر نورالثَقَلین 195
- اشکال دوم. تفسیر فاحشه مبینه 195
- روایات 196
- سخنان فقها 197
- اشکال سوم. تفسیر سحق 198
- اشکال چهارم. «فاخلَع نَعلیک» 199
- اشکال پنجم. تفاوت دو محبت 201
- اشکال ششم. بازی با مقام امامت سازگاری ندارد 202
- اشکال هفتم. انار طلایی مناسب دنیاپرستان است 207
- اشکال هشتم. اطلاع یهود از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 209
- اشاره 212
- فصل نهم: درنگی در روایات قتل های آغازین 212
- اندیشه تفریط گرایی در کشتارِ هنگام ظهور 214
- اندیشه افراط گرایی در کشتار به هنگام ظهور 217
- رفتار امام علیه السلام با دشمنان 221
- تربیت سپاهیان و تدارک مقدّمات جنگ 222
- اشاره 222
- اشاره 223
- قاطعیّت امام در رویارویی با دشمنان 223
- تجهیزات جنگی و وسایل دفاعی 223
- اشاره 225
- جنگ و کشتار 225
- مدّت جنگ ها 227
- قاطعیّت امام، در برخورد با اشخاص و گروه های مختلف 228
- اشاره 228
- 1. قوم عرب 230
- اشاره 230
- الف. اهل مکّه و دشمنی با اهل بیت علیهم السلام 231
- ب. برنامه نو و ناسازگاری عرب 232
- ج. آغاز قیام و نخستین پایگاه دشمن 233
- د. اهل مکّه و جانشین امام 235
- ه_. اهل مدینه و جانشین امام 235
- و. آمار کشته شدگان قریش و سابقه آنان 236
- 2. مردم عراق 238
- 3. اهل کتاب 240
- اشاره 241
- 4. فرقه های انحرافی 241
- الف. زیدیّه 241
- ب. بَتْرِیّه 242
- د. مُرجئه 243
- ج. خوارج 243
- ه. مقدّس نماها 244
- 5. ناصبی ها 244
- 6. منافقان 245
- قاطعیّت امام در برخورد با خودی ها 246
- فصل دهم:سفارت و نیابت خاصه 249
- اشاره 249
- دوّمین محور (شهرت روایی) 250
- نخستین محور 250
- اشاره 250
- سوّمین محور (فقه الحدیث) 250
- اشاره 251
- محور نخست 251
- بررسی سندی پیام شریف 253
- محور دوم: شهرت روایی 255
- توجیه نخست 257
- محور سوم: فقه الحدیث و توجیهات ششگانه نوری 257
- اشاره 257
- توجیه دوّم 258
- توجیه سوم 258
- توجیه چهارم 260
- توجیه پنجم 260
- توجیه ششم 266
- خلاصه بحث 270
- فصل یازدهم: بررسی سرگذشت ابن مهزیار 272
- اشاره 272
- اشاره 273
- محور نخست: بیان اصل سرگذشت 273
- نقل اول 274
- نقل دوم 279
- نقل سوم 282
- نقل چهارم 286
- محور دوم: راوی این سرگذشت کیست؟ 289
- محور سوم: بررسی متن و محتوی 292
- نتیجه 299
- فصل دوازدهم: پایگاه زمینه سازان ظهور و تاریخ تأسیس آن 300
- اشاره 300
- پیدایش قم 301
- اشاره 304
- علّت نامگذاری قم 304
- اشاره 310
- دیدگاه مورد قبول 310
- منابع روایی 310
- 1. کتاب تاریخ قم 311
- آشنایی با مولّف آن 311
- آشنایی با کتاب تاریخ قم 312
- دیدگاه علما در مورد کتاب تاریخ قم 314
- اشاره 315
- 2. کتاب البلدان تألیف ابن الفقیه 315
- دسته بندی روایات 316
- بیان چهار نکته پیش از بررسی روایات 316
- بررسی متن و سند 319
- تهاجم، یورش و ناامنی قم در آخرالزمان 332
- اشاره 332
- روایت اول: خروج سیّد حسنی 332
- اشکالات روایت حسنی 333
- سه شاهد روایی در مدح سیّد حسنی 334
- گرفتاری جوانان قم … 338
- گرفتاری قم در صورت خیانت … 338
- گرفتاری مردم قم به غم و اندوه 339
- اشاره 339
- جمع بین دو دسته اخبار 340
- توجیه روایات معارض 340
- عنایات معصومین علیهم السلام به قم و دعا در حق اهل قم 342
- اشاره 346
- فصل سیزدهم: پژوهشی پیرامون حدیث جّساسه (خبرچین) و دجال 346
- اشاره 347
- فرازهائی از حدیث جساسه 347
- فاطمه بنت قیس کیست؟ 348
- عامر شعبی کیست؟ 349
- تمیم داری کیست؟ 350
- روایت دجّال در کتب شیعه 356
- محور سوم: سند روایت از دیدگاه شیعه 358
- محور دوم: سند حدیث 358
- کتاب هایی که این روایت را نقل کرده اند 358
- اشاره 360
- دجّال در لغت 360
- دجال کیست؟ 360
- مکان ظاهر شدن دجّال 362
- آیا دجّال شخص است یا جریان؟ 365
- دجّال، در روایات شیعه 365
- دجّال شخص است یا جریانی فکری؟ 372
- دجّال در ادیان دیگر 375
- اشاره 378
- فصل چهاردهم: یمانی کیست؟ 378
- ارتباط قم با یمانی 379
- اشاره 381
- بررسی سند حدیث 381
- وظیفه مسلمانان در قبال یمانی چیست؟ 381
- اشاره 381
- احمد بن یوسف: 382
- خروج یمانی 383
- اشاره 383
- اشاره 384
- سه نکته درباره سیف بن عمیره 384
- روایاتی از کتاب نهج الخلاص 385
- بررسی سند 388
- روایاتی که به اصل جنبش یمانی اشاره دارد 389
- در منابع عامّه 391
- اشاره 393
- فصل پانزدهم: بحثی پیرامون زیارت ناحیه مقدّسه 393
- الف. زیارت الشهداء یوم عاشورا 395
- ب. تاریخ صدور توقیع 396
- زیارت ناحیه معروف 397
- بحثی درباره کتاب «المزارالکبیر» 398
- اشاره 398
- استادان ابن مشهدی 400
- محورهای بحث و تحقیق 400
- اشاره 400
- 1 _ آشنایی با مؤلف 400
- شاگردان 400
- اشاره 400
- اشاره 402
- 2 _ آشنایی با کتاب 402
- دیدگاه علاّمه مجلسی درباره زیارت ناحیه 403
- 3 _ بررسی شبهات 404
- الف. اگر این زیارت از ائمّه منقول است، چرا شیخ عباس قمی، آن را در مفاتیح الجنان نیاورده است؟ 404
- ب. عبارت «ناشرات الشعور» را چگونه می توان پذیرفت؟ 405
- ج. دیدگاه و اشکال آیت الله خویی 406
- منابع زیارت ناحیه 408
- اشاره 408
- الف _ متقدمان 409
- ب _ متأخران 409
- فصل شانزدهم: داستان جزیره خضراء 413
- اشاره 413
- جزیره خضراء 414
- جزیره خضراء در ترازوی نقد 414
- نخستین محور: منابع نقل این داستان 432
- اشاره 432
- اشاره 433
- أ. منابع نقل داستان نخست (طیّبی) 433
- بررسی منابع و نقل ها 434
- اشاره 440
- ب. منابع نقل داستان انباری 440
- اشاره 441
- بررسی منابع و نقل ها 441
- محور دوم: بررسی سندی داستان ها 441
- أ. داستان طیّبی (جزیره خضرای معروف) 441
- تضعیفات: 442
- بررسی توثیقات و تضعیفات 443
- توثیقات: 444
- نکاتی درباره سند 446
- اشاره 447
- ب. داستان انباری 447
- مدرک این داستان 450
- جزیره خضراء در تاریخ 468
- موقعیت جغرافیایی جزیره خضراء 471
- اشاره 475
- فصل هفدهم: بررسی احادیث عدالت مهدوی 475
- 1 _ بازستانی حقوق پایمال شده 479
- جلوه هایی از عدالت مهدوی 479
- 2 _ واگذاری محل طواف کعبه 482
- اشاره 482
- دیدگاه آقای خویی 484
- برداشت فقهی 486
- 3 _ چشم پوشی از سوابق برخی مجرمان 486
- اشاره 486
- فقه الحدیث 487
- اشاره 488
- 4 _ تخریب سقف مساجد 488
- 5 _ مساجد و تزیینات و تصاویر 490
- برداشت فقهی 490
- 6 _ به زانو درآوردن حکومتِ ستم پیشگان 491
- نتیجه 492
- اشاره 493
- فصل هجدهم: القاب و اصاف حضرت مهدی در منابع اهل سنّت 493
- ترجمه این اوصاف 496
- القاب حضرت در روایات اهل سنّت 499
- اشاره 499
- بررسی متون روایات 500
- 2 _ المهدی فی الأرض والمهدی فی السَّماء 500
- 1 _ مهدی هذِهِ الأُمّه 500
- 4 _ اَلإمام 501
- 5 _ خلیفه الله 501
- 3 _ مهدی الخیر 501
- 6 _ خلیفه 502
- 8 _ اَلأمیر 502
- 7 _ خلیفه بَنی هاشم 502
است.
سوّمین اشکال این متن: مشتمل بودن آن بر امور شگفتی است که قابل انکار است. و موضوعی که این گونه باشد، انگیزه علما از نقل آن در کتاب های مورد اعتماد خود، این نیست که به آن اعتماد دارند یا حکم به صحت آن کرده باشند و یا باید اعتقاد به صحت و صدق آن داشته باشیم … هرگز چنین نیست و مقام آنان، از بیان این گونه مطالب دور است؛ بلکه هدف آنان از آوردن این داستان ها، تنها یادی از محبوب و نامی از دیار و مکان او و گوش فرا دادن به آثار و سخنان اوست تا از راز طول عمر و ادامه حیات و زندگی آن حضرت در منتهای نعمت و بهترین حالات زندگی پرده بردارند و در مورد وضعیت سلطنت و حکومت وی برای خود و فرزندانش و استقرار آنان در پاره ای از بلاد پهناور، رفع شبهه نمایند. گفتنی است: این اقتدار و حاکمیّت را خدای عزّوجل فراهم آورده و کسی را که خدا نخواهد، نمی تواند به آن حدود و حریم دست یابد.
علما، در برابر کسانی که دین و اعتقادات را مورد استهزا قرار می دهند و می گویند: چرا آن ساکنِ سرداب، پس از هزار سال بیرون نمی آید و از نعمت های دنیا چگونه بهره می برد؟ و خوراک و پوشاک او و دیگر امور لازمه زندگی و حیات بشری وی چگونه است؟ به این حکایات اشاره می کنند.
علمای ما با بیان این قضایا بر ضعف عقل و خِرَد این گروه، استدلال می کنند، زیرا کسی که دارای عقل و خرد و معتقد به خدا و رسول و قرآن باشد همین آیه مربوط به حضرت یونس، برای اثبات قدرت خدا، در جهت تهیه تمام وسایل ادامه حیات و زندگی حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف کافی است. آن جا که می فرماید: (اگر او از تسبیح کنندگان نبود، تا روز قیامت در شکم ماهی می ماند)(1).
بدین ترتیب، خدای عزّوجل، از قدرت خود بر زنده نگاه داشتن نهنگی که یونس را بلعیده بود و زنده نگاه داشتن شخص حضرت یونس تا روز قیامت، خبر داده است.
اگر کسی احتمال دهد منظور از آیه شریفه، نگاه داشتن جسد یونس در شکم
1- (فَلَوْلاَ أَنَّهُ کَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِینَ لَلَبِثَ فِی بَطْنِهِ إِلَی یَوْمِ یُبْعَثُونَ)، صافات (37): 142 و 144.