تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 451

قرینه دوم، عبارت الذریعه است که می گوید: «و ألْحِق بآخره» یعنی این داستان، جزء کتابِ التعازی نبوده و بعدها به آن ضمیمه شده است. بر این اساس، مشخص نیست این جریان مربوط به چه کسی است و چه کسی آن را به آخر کتاب التعازی افزوده است.

از سویی، در سند این داستان باید درباره دو نفر بحث و بررسی شود: 1. کسی که این داستان برای او اتفاق افتاده و خود، جزیره را دیده است. 2. کمال الدین انباری، کسی که داستان را شنیده و نخستین نقل کننده آن است.

1_ کسی که داستان برای او اتفاق افتاده است: بزرگ ترین اشکال در سند داستان انباری، از همین جا آغاز می شود، زیرا هیچ کس نام او را نمی داند و فقط گفته شده: وی میهمان عون الدین، هبیره وزیر(1) بوده و نزد او از احترام ویژه ای برخوردار بوده است.

وانگهی شخص نامبرده فردی نصرانی بوده و همین موضوع موجب اعتماد اندک ما به نقل او و یا سلب اعتماد می شود، زیرا امکان ساختگی بودن داستان، قوّت می گیرد.

2 _ کمال الدین انباری: ظاهراً وی فردی مجهول است و در کتب شیعه و سنّی نامی از او به میان نیامده است. امکان دارد وی همان ابوالبرکات ادیب، متولد سال 513 ه_.ق باشد که در 577 ه_.ق وفات یافت؛ ولی نه توثیقی از عامه و خاصه دارد و نه کسی این جریان را به او نسبت داده است.(2)

بررسی متن

برای بررسی متن داستان جزیره خضرای معروف، بحث را از دو جهت پی می گیریم: نخست، تناقضاتی که بین نقل های گوناگون داستان وجود دارد.

دوم، اشکالاتی که به متن وارد است.