- اشاره 3
- فصل اول: دلایل غیبت 3
- مقدّمه 4
- مرحله نخست: علل غیبت در روایات 5
- مرحله دوم: بررسی سندی و دلالی روایات 12
- اشاره 12
- بررسی نخستین روایت: اجرای شیوه پیامبران علیهم السلام در مورد حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 13
- روایات مذمّت سدیر 23
- اشاره 23
- شواهدی از روایاتِ امام صادق علیه السلام 26
- شواهدی از روایاتِ امام باقر علیه السلام 28
- شواهدی از روایاتِ امام زین العابدین علیه السلام 28
- شاهدی از روایاتِ امام رضا علیه السلام 29
- غیبت ها و پنهان شدن پیامبران 33
- فصل دوم: حکم تسمیه و ذکر نام شریف حضرت ولی عصر علیه السلام 36
- اشاره 36
- بررسی گفته دانشمندان و فقیهان 40
- اشاره 40
- قائلین به حرمت 40
- 1. علاّمه مجلسی 40
- اشاره 40
- توجیهات علاّمه مجلسی 42
- 2. محدّث نوری 46
- 1. شیخ حُرّ عامِلی 50
- اشاره 50
- دیدگاه قائلین به جواز 50
- 1. باب احتضار 51
- 2. باب دفن 52
- 3. باب عقیقه 53
- 5. ابواب ذکر 54
- 4. باب مزارات 54
- 2. محقق إربلی 55
- 3. فیض کاشانی 56
- 5. صاحب مکیال المکارم 57
- 4. شیخ صدوق 57
- 6. آیت الله مکارم شیرازی 57
- اشاره 61
- فصل سوم: نهی از قیام در بوته نقد و تحلیل روایی 61
- اشاره 62
- روایت نخست 62
- دلالت و توجیه روایت 64
- روایت دوم 68
- بررسی سند روایت 68
- اشاره 68
- اشاره 68
- 1. ضعف راوی 69
- 2. وثاقت وی 69
- طریق دیگر حدیث 70
- بررسی نخستین طریق نعمانی 71
- بررسی طریق سوم 72
- بررسی طریق دوم نعمانی 72
- بررسی دلالت روایت 73
- مناقشه نخست 73
- مناقشه دوم 76
- مناقشه سوم 77
- روایات دیگر 78
- سند روایت 81
- دلالت حدیث 82
- اشاره 83
- فصل چهارم: جریان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در سرداب سامرا 83
- شبهات مخالفین در مورد سرداب سامرا 84
- گفتار علمای اهل سنّت در مورد سرداب سامرا 84
- اشاره 84
- موضع گیری علمای شیعه در برابر این تهمت 86
- اشاره 87
- دو پرسش 87
- قضیه سرداب در منابع شیعی 87
- اشاره 89
- اشکالات وارده بر احادیث «الخرائج و الجرایح» 89
- نقل جریان سرداب در «المزار» ابن مشهدی 91
- تحقیقی پیرامون ابن مشهدی و کتاب «المزار» 92
- سخن ابن مشهدی پیرامون سرداب 92
- اشاره 92
- اشکال نخست: بنائی و صغروی 93
- اشکال دوّم: مبنائی و کبروی 93
- اشاره 93
- دیدگاه آیه الله العظمی خوئی 93
- دیدگاه شیخ آقابزرگ تهرانی 94
- مشایخ «المزار» 95
- شیوه تألیف «المزار» 95
- اشاره 95
- اشاره 95
- دیدگاه محدّث نوری 95
- دیدگاه محدث نوری در مورد مؤلف 96
- دیدگاه ما 97
- اتهامات اهل سنّت به شیعه پیرامون سرداب 98
- الف. آیا ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام از سرداب است. 98
- ب. آیا حضرت ولی عصر علیه السلام در سرداب زندگی می کند؟ 101
- خاتمه بحث 104
- فصل پنجم: بررسی جریان «قرقیسیا» یا «آرمگدون» 106
- اشاره 106
- اشاره 107
- نظریه «زبیدی» پیرامون «قرقیسیا» 107
- اشاره 108
- الف) در شمال غربی عراق 108
- محور نخست: محدوده جغرافیائی «قرقیسیا» 108
- اشاره 109
- ب) در شمال فلسطین 109
- اشاره 110
- محور دوّم: «قرقیسیا» در روایات عامه 110
- نگاهی به «مگدون» یا تعبیر عِبری آن «مجدّون» 110
- تحقیقی رجالی پیرامون نُعیم ابن حمّاد 110
- تحقیقی پیرامون «عبدالله بن لهیعه». 116
- اشاره 116
- 1. ذهبی 116
- دیدگاه علمای اهل سنّت درباره کعب 121
- دیدگاه شیعه درباره کعب 123
- محور سوّم: «قرقیسیا» در روایات شیعه 125
- اشاره 125
- اشاره 125
- نخستین روایت، از روضه کافی 125
- محور نخست: مؤلف روضه کیست؟ 126
- محور دوّم: سند روایت روضه کافی 128
- محور سوّم: بررسی دلالت روایت 129
- روایت دوم 130
- اشاره 131
- روایت سوّم 131
- بحث رجالی 131
- توثیقات محمّد بن سنان 133
- روایت چهارم 134
- روایت پنجم 135
- فصل ششم: جریان حضرت نرگس 137
- اشاره 137
- بررسی روایتی، درباره مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 138
- اشاره 138
- فشرده روایت 138
- بررسی کتاب های ناقل این روایت 140
- بررسی سند این روایت 143
- اشاره 143
- الف. بِشر بن سلیمان نخّاس 143
- ب _ محمّد بن بحر شیبانی 146
- اشکالات وارده بر سند و دلالت این روایت 150
- تأییدی از مامقانی 153
- اشاره 155
- فصل هفتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله (اشعری) قمی (1) 155
- بخش نخست. خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی 156
- اشاره 156
- نخستین اشکال 157
- دومین اشکال 158
- اشاره 158
- دیدار جمال دلربای محبوب 160
- ورود آن دو، به محضر امام علیه السلام 160
- مسئلهِ حدیث غار 166
- سبب اسلام آوردن بعضی از صحابه 167
- جامه پیرزن، سجّاده امام 168
- وداع با حضرت 168
- بخش دوم. اسناد و کتاب های ناقل این حدیث 169
- اشاره 173
- بخش سوم. نقد و بررسی سندی و دلالی 173
- اشکالات و پاسخ ها 174
- اشکال اول. ملاقات سعد بن عبدالله قمّی با امام حسن عسکری علیه السلام ثابت نیست. 174
- اشکال دوم. سند حدیث غریب و غیرمعروف است 177
- اشاره 178
- تحقیق در رجال حدیث 178
- اشکال سوم. سند حدیث ضعیف است 178
- 2. احمد بن عیسی وشّا 179
- 1. محمّد بن علی بن محمّد بن حاتم نوفلی معروف به کرمانی. 179
- 3. احمد بن طاهر قمّی 180
- 4. محمد بن بحر بن سهل شیبانی 180
- 1. عبدالباقی بن یزداد بن عبدالله بزّاز 182
- 3. احمد بن محمّد بن یحیی عطّار 183
- 2. عبدالله بن محمّد ثعالبی 183
- اشکال چهارم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ صدوق خود، آن را در کتاب من لایحضره الفقیه نقل نکرده است؟ 184
- اشکال ششم. تشکیک طوسی در نقل روایت سعد از امام حسن علیه السلام 185
- اشکال پنجم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ طوسی آن را در کتاب الغیبه نیاورده است؟ 185
- اشاره 187
- فصل هشتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی (2) 187
- اشاره 188
- اشاره 188
- اشکال نخست 188
- نقد و بررسی دلالی 188
- بررسی روایی تفسیر «کهیعص» 191
- 1. تفسیر ثعلبی 191
- 2. تفسیر دُرّالمنثور سیوطی 191
- 4. تفسیر برهان 192
- 3. تفسیر مجمع البیان طبرسی 192
- 5. تفسیر قمّی 194
- 6. تفسیر نورالثَقَلین 195
- اشاره 195
- اشکال دوم. تفسیر فاحشه مبینه 195
- روایات 196
- سخنان فقها 197
- اشکال سوم. تفسیر سحق 198
- اشکال چهارم. «فاخلَع نَعلیک» 199
- اشکال پنجم. تفاوت دو محبت 201
- اشکال ششم. بازی با مقام امامت سازگاری ندارد 202
- اشکال هفتم. انار طلایی مناسب دنیاپرستان است 207
- اشکال هشتم. اطلاع یهود از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 209
- فصل نهم: درنگی در روایات قتل های آغازین 212
- اشاره 212
- اندیشه تفریط گرایی در کشتارِ هنگام ظهور 214
- اندیشه افراط گرایی در کشتار به هنگام ظهور 217
- رفتار امام علیه السلام با دشمنان 221
- اشاره 222
- تربیت سپاهیان و تدارک مقدّمات جنگ 222
- تجهیزات جنگی و وسایل دفاعی 223
- قاطعیّت امام در رویارویی با دشمنان 223
- اشاره 223
- جنگ و کشتار 225
- اشاره 225
- مدّت جنگ ها 227
- قاطعیّت امام، در برخورد با اشخاص و گروه های مختلف 228
- اشاره 228
- 1. قوم عرب 230
- اشاره 230
- الف. اهل مکّه و دشمنی با اهل بیت علیهم السلام 231
- ب. برنامه نو و ناسازگاری عرب 232
- ج. آغاز قیام و نخستین پایگاه دشمن 233
- د. اهل مکّه و جانشین امام 235
- ه_. اهل مدینه و جانشین امام 235
- و. آمار کشته شدگان قریش و سابقه آنان 236
- 2. مردم عراق 238
- 3. اهل کتاب 240
- 4. فرقه های انحرافی 241
- الف. زیدیّه 241
- اشاره 241
- ب. بَتْرِیّه 242
- د. مُرجئه 243
- ج. خوارج 243
- ه. مقدّس نماها 244
- 5. ناصبی ها 244
- 6. منافقان 245
- قاطعیّت امام در برخورد با خودی ها 246
- اشاره 249
- فصل دهم:سفارت و نیابت خاصه 249
- نخستین محور 250
- دوّمین محور (شهرت روایی) 250
- سوّمین محور (فقه الحدیث) 250
- اشاره 250
- اشاره 251
- محور نخست 251
- بررسی سندی پیام شریف 253
- محور دوم: شهرت روایی 255
- محور سوم: فقه الحدیث و توجیهات ششگانه نوری 257
- توجیه نخست 257
- اشاره 257
- توجیه دوّم 258
- توجیه سوم 258
- توجیه پنجم 260
- توجیه چهارم 260
- توجیه ششم 266
- خلاصه بحث 270
- فصل یازدهم: بررسی سرگذشت ابن مهزیار 272
- اشاره 272
- اشاره 273
- محور نخست: بیان اصل سرگذشت 273
- نقل اول 274
- نقل دوم 279
- نقل سوم 282
- نقل چهارم 286
- محور دوم: راوی این سرگذشت کیست؟ 289
- محور سوم: بررسی متن و محتوی 292
- نتیجه 299
- فصل دوازدهم: پایگاه زمینه سازان ظهور و تاریخ تأسیس آن 300
- اشاره 300
- پیدایش قم 301
- علّت نامگذاری قم 304
- اشاره 304
- اشاره 310
- دیدگاه مورد قبول 310
- منابع روایی 310
- 1. کتاب تاریخ قم 311
- آشنایی با مولّف آن 311
- آشنایی با کتاب تاریخ قم 312
- دیدگاه علما در مورد کتاب تاریخ قم 314
- اشاره 315
- 2. کتاب البلدان تألیف ابن الفقیه 315
- دسته بندی روایات 316
- بیان چهار نکته پیش از بررسی روایات 316
- بررسی متن و سند 319
- تهاجم، یورش و ناامنی قم در آخرالزمان 332
- روایت اول: خروج سیّد حسنی 332
- اشاره 332
- اشکالات روایت حسنی 333
- سه شاهد روایی در مدح سیّد حسنی 334
- گرفتاری جوانان قم … 338
- گرفتاری قم در صورت خیانت … 338
- گرفتاری مردم قم به غم و اندوه 339
- اشاره 339
- توجیه روایات معارض 340
- جمع بین دو دسته اخبار 340
- عنایات معصومین علیهم السلام به قم و دعا در حق اهل قم 342
- فصل سیزدهم: پژوهشی پیرامون حدیث جّساسه (خبرچین) و دجال 346
- اشاره 346
- اشاره 347
- فرازهائی از حدیث جساسه 347
- فاطمه بنت قیس کیست؟ 348
- عامر شعبی کیست؟ 349
- تمیم داری کیست؟ 350
- روایت دجّال در کتب شیعه 356
- محور سوم: سند روایت از دیدگاه شیعه 358
- کتاب هایی که این روایت را نقل کرده اند 358
- محور دوم: سند حدیث 358
- دجال کیست؟ 360
- اشاره 360
- دجّال در لغت 360
- مکان ظاهر شدن دجّال 362
- دجّال، در روایات شیعه 365
- آیا دجّال شخص است یا جریان؟ 365
- دجّال شخص است یا جریانی فکری؟ 372
- دجّال در ادیان دیگر 375
- اشاره 378
- فصل چهاردهم: یمانی کیست؟ 378
- ارتباط قم با یمانی 379
- اشاره 381
- بررسی سند حدیث 381
- وظیفه مسلمانان در قبال یمانی چیست؟ 381
- اشاره 381
- احمد بن یوسف: 382
- خروج یمانی 383
- اشاره 383
- اشاره 384
- سه نکته درباره سیف بن عمیره 384
- روایاتی از کتاب نهج الخلاص 385
- بررسی سند 388
- روایاتی که به اصل جنبش یمانی اشاره دارد 389
- در منابع عامّه 391
- اشاره 393
- فصل پانزدهم: بحثی پیرامون زیارت ناحیه مقدّسه 393
- الف. زیارت الشهداء یوم عاشورا 395
- ب. تاریخ صدور توقیع 396
- زیارت ناحیه معروف 397
- اشاره 398
- بحثی درباره کتاب «المزارالکبیر» 398
- شاگردان 400
- اشاره 400
- 1 _ آشنایی با مؤلف 400
- استادان ابن مشهدی 400
- اشاره 400
- محورهای بحث و تحقیق 400
- 2 _ آشنایی با کتاب 402
- اشاره 402
- دیدگاه علاّمه مجلسی درباره زیارت ناحیه 403
- 3 _ بررسی شبهات 404
- الف. اگر این زیارت از ائمّه منقول است، چرا شیخ عباس قمی، آن را در مفاتیح الجنان نیاورده است؟ 404
- ب. عبارت «ناشرات الشعور» را چگونه می توان پذیرفت؟ 405
- ج. دیدگاه و اشکال آیت الله خویی 406
- منابع زیارت ناحیه 408
- اشاره 408
- الف _ متقدمان 409
- ب _ متأخران 409
- فصل شانزدهم: داستان جزیره خضراء 413
- اشاره 413
- جزیره خضراء 414
- جزیره خضراء در ترازوی نقد 414
- نخستین محور: منابع نقل این داستان 432
- اشاره 432
- اشاره 433
- أ. منابع نقل داستان نخست (طیّبی) 433
- بررسی منابع و نقل ها 434
- اشاره 440
- ب. منابع نقل داستان انباری 440
- اشاره 441
- محور دوم: بررسی سندی داستان ها 441
- بررسی منابع و نقل ها 441
- أ. داستان طیّبی (جزیره خضرای معروف) 441
- تضعیفات: 442
- بررسی توثیقات و تضعیفات 443
- توثیقات: 444
- نکاتی درباره سند 446
- اشاره 447
- ب. داستان انباری 447
- مدرک این داستان 450
- جزیره خضراء در تاریخ 468
- موقعیت جغرافیایی جزیره خضراء 471
- اشاره 475
- فصل هفدهم: بررسی احادیث عدالت مهدوی 475
- 1 _ بازستانی حقوق پایمال شده 479
- جلوه هایی از عدالت مهدوی 479
- اشاره 482
- 2 _ واگذاری محل طواف کعبه 482
- دیدگاه آقای خویی 484
- اشاره 486
- برداشت فقهی 486
- 3 _ چشم پوشی از سوابق برخی مجرمان 486
- فقه الحدیث 487
- 4 _ تخریب سقف مساجد 488
- اشاره 488
- برداشت فقهی 490
- 5 _ مساجد و تزیینات و تصاویر 490
- 6 _ به زانو درآوردن حکومتِ ستم پیشگان 491
- نتیجه 492
- اشاره 493
- فصل هجدهم: القاب و اصاف حضرت مهدی در منابع اهل سنّت 493
- ترجمه این اوصاف 496
- اشاره 499
- القاب حضرت در روایات اهل سنّت 499
- بررسی متون روایات 500
- 1 _ مهدی هذِهِ الأُمّه 500
- 2 _ المهدی فی الأرض والمهدی فی السَّماء 500
- 4 _ اَلإمام 501
- 5 _ خلیفه الله 501
- 3 _ مهدی الخیر 501
- 7 _ خلیفه بَنی هاشم 502
- 6 _ خلیفه 502
- 8 _ اَلأمیر 502
جلوه هایی از عدالت مهدوی
1 _ بازستانی حقوق پایمال شده
الف _ امام باقر علیه السلام فرموده است: «و یخرج المهدی … فلا یترک … و لا مظلمه لأَحد من الناس الا ردّها(1)؛ مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف دست به قیام خواهد زد و، (هیچ حقی را از کسی بر عهده دیگری نمی نهد، مگر آن که حضرت آن را بازمی ستاند و به صاحب حق بازمی گرداند.»
بررسی سند
این روایت در تفسیر محمّد بن مسعود عیّاشی نقل شده، هر چند مؤلف این کتاب در زمره اساتید کشّی و در معاصر کلینی است و در وثاقت او تردیدی نیست، متأسفانه سلسله سند روایات این تفسیر، به وسیله نسخه برداران و برای رعایت اختصار، حذف شده است. از این رو، از نظر سند مورد تأمل است.(2) با این همه، مضمون آن به قدری مسلّم و قطعی است که ما را از مبحث سندی بی نیاز می کند.
ب _ عن جعفر بن یسار الشامی، قال: «یبلغ من ردّ المهدی المظالم حتّی لو کان تحت ضرس انسان شییء انتزعه حتی یَرُدّه …(3)؛ [حضرت] مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف حق از دست رفته مردم را چنان بازمی گرداند که اگر حقی از کسی در زیر دندان دیگری باشد، حضرت آن را می ستاند و به صاحبش باز می گرداند.»(4)
البته این گونه رفتار و برخورد با متجاوز در بازپس گیری حقوق مردم، شایسته دادگاه حکومتی است که در رأس آن، پیشوایی، چون حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و قاضیان آن، همانند سلمان و مالک اشتر … باشند. در چنین شرایطی، هیچ نگرانی وجود نخواهد داشت و کسی ترسِ از میان رفتن و پایمال شدن حقوق خود را ندارد.
1- تفسیر عیاشی، ج 1، ص 66؛ بحارالانوار، ج 52، ص 224.
2- الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج 4، ص 294.
3- فتن، ابن حماد، ص 98؛ عقدالدرر، ص 36؛ ملاحم سیّد بن طاووس، ص 68.
4- القول المختصر، ص 52.