تا ظهور: پژوهشی جامع پیرامون آموزه و مباحث مهدویت صفحه 481

بررسی سند

ظاهراً و با نگاه نخست، مطالب فوق، سخن عقبه است و روایت نیست؛ اما از ذیل آن برمی آید که مفاد و سخن معصوم باشد: «إنَّ دولتنا آخر الدول.» ولی مشخّص نیست آن را از کدام معصوم نقل کرده است؛ اما با توجه به وثاقت علی بن عقبه و کثرت روایات او در کتب أربعه که خود، از یاران سه یا چهار معصوم _ امام باقر و امام صادق و امام کاظم علیهم السلام(1) _ بوده و دارای کتابی است که روایات معصومین در آن ثبت شده است، از سویی با توجه به این که متنِ این روایت را از پدرش عقبه بن خالد نقل می کند و او نیز در زمره یاران امام صادق علیه السلام است و کتابی حاوی روایات ائمه علیهم السلام دارد(2)، می توان استظهار کرد که متن یاد شده، سخن امام صادق علیه السلام است؛ ولی بحث در اعتبار و وثاقت عقبه بن خالد است که توثیقی ندارد.

آری، روایاتی از امام صادق علیه السلام در مدح و ستایش او وارد شده است؛ نظیر:

1 _ «رحمکم الله من اهل البیت؛ خدا شما _ خاندان _ را رحمت کند.»

2 _ «مرحباً مرحباً بکم؛ به شما خوش آمد می گویم.»

3 _ «یا عقبه، لا یقبل الله من العباد یوم القیامه إلا هذا الأمرالذی أنتم علیه …(3)؛ ای عقبه! خداوند در روز قیامت از بندگان خود هیچ راهی جز آنچه را که شما بر آن هستید نخواهد پذیرفت.»

ولی این روایت یا از نظر سند مورد اشکال است، همانند دوم و سوم و یا دلالت بر وثاقت ندارد؛ بلکه حداکثر، دلالت بر مدح دارد. از این رو، بعضی او را مجهول دانسته اند.

برخی دیگر مانند مامقانی، وی را در زمره روایان حسان؛ بلکه ثقات شمرده اند.(4)البته کثرت روایات او در کتب اربعه _ بیش از پنجاه(5) روایت _ شاهد بر نیک نامی اوست. با این همه، اشکال مرسل بودن روایت به حال خود باقی است، زیرا طریق شیخ مفید به علی بن عقبه، روشن نیست.

1- معجم رجال الحدیث خویی، ج 12، ص 97.
2- معجم رجال الحدیث خویی، ج 12، ص 97.
3- معجم رجال الحدیث خویی، ج 12، ص 97.
4- تنقیح المقال، ج 2، ص 254.
5- معجم رجال الحدیث خویی، ج 11، ص 154.