- فصل اول: دلایل غیبت 3
- اشاره 3
- مقدّمه 4
- مرحله نخست: علل غیبت در روایات 5
- اشاره 12
- مرحله دوم: بررسی سندی و دلالی روایات 12
- بررسی نخستین روایت: اجرای شیوه پیامبران علیهم السلام در مورد حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 13
- اشاره 23
- روایات مذمّت سدیر 23
- شواهدی از روایاتِ امام صادق علیه السلام 26
- شواهدی از روایاتِ امام زین العابدین علیه السلام 28
- شواهدی از روایاتِ امام باقر علیه السلام 28
- شاهدی از روایاتِ امام رضا علیه السلام 29
- غیبت ها و پنهان شدن پیامبران 33
- فصل دوم: حکم تسمیه و ذکر نام شریف حضرت ولی عصر علیه السلام 36
- اشاره 36
- اشاره 40
- بررسی گفته دانشمندان و فقیهان 40
- قائلین به حرمت 40
- اشاره 40
- 1. علاّمه مجلسی 40
- توجیهات علاّمه مجلسی 42
- 2. محدّث نوری 46
- اشاره 50
- دیدگاه قائلین به جواز 50
- 1. شیخ حُرّ عامِلی 50
- 1. باب احتضار 51
- 2. باب دفن 52
- 3. باب عقیقه 53
- 4. باب مزارات 54
- 5. ابواب ذکر 54
- 2. محقق إربلی 55
- 3. فیض کاشانی 56
- 4. شیخ صدوق 57
- 6. آیت الله مکارم شیرازی 57
- 5. صاحب مکیال المکارم 57
- فصل سوم: نهی از قیام در بوته نقد و تحلیل روایی 61
- اشاره 61
- روایت نخست 62
- اشاره 62
- دلالت و توجیه روایت 64
- اشاره 68
- روایت دوم 68
- بررسی سند روایت 68
- اشاره 68
- 1. ضعف راوی 69
- 2. وثاقت وی 69
- طریق دیگر حدیث 70
- بررسی نخستین طریق نعمانی 71
- بررسی طریق سوم 72
- بررسی طریق دوم نعمانی 72
- مناقشه نخست 73
- بررسی دلالت روایت 73
- مناقشه دوم 76
- مناقشه سوم 77
- روایات دیگر 78
- سند روایت 81
- دلالت حدیث 82
- اشاره 83
- فصل چهارم: جریان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در سرداب سامرا 83
- اشاره 84
- گفتار علمای اهل سنّت در مورد سرداب سامرا 84
- شبهات مخالفین در مورد سرداب سامرا 84
- موضع گیری علمای شیعه در برابر این تهمت 86
- اشاره 87
- دو پرسش 87
- قضیه سرداب در منابع شیعی 87
- اشاره 89
- اشکالات وارده بر احادیث «الخرائج و الجرایح» 89
- نقل جریان سرداب در «المزار» ابن مشهدی 91
- سخن ابن مشهدی پیرامون سرداب 92
- تحقیقی پیرامون ابن مشهدی و کتاب «المزار» 92
- اشاره 92
- اشکال دوّم: مبنائی و کبروی 93
- اشکال نخست: بنائی و صغروی 93
- دیدگاه آیه الله العظمی خوئی 93
- اشاره 93
- دیدگاه شیخ آقابزرگ تهرانی 94
- شیوه تألیف «المزار» 95
- دیدگاه محدّث نوری 95
- مشایخ «المزار» 95
- اشاره 95
- اشاره 95
- دیدگاه محدث نوری در مورد مؤلف 96
- دیدگاه ما 97
- الف. آیا ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام از سرداب است. 98
- اتهامات اهل سنّت به شیعه پیرامون سرداب 98
- ب. آیا حضرت ولی عصر علیه السلام در سرداب زندگی می کند؟ 101
- خاتمه بحث 104
- اشاره 106
- فصل پنجم: بررسی جریان «قرقیسیا» یا «آرمگدون» 106
- اشاره 107
- نظریه «زبیدی» پیرامون «قرقیسیا» 107
- اشاره 108
- محور نخست: محدوده جغرافیائی «قرقیسیا» 108
- الف) در شمال غربی عراق 108
- ب) در شمال فلسطین 109
- اشاره 109
- محور دوّم: «قرقیسیا» در روایات عامه 110
- اشاره 110
- تحقیقی رجالی پیرامون نُعیم ابن حمّاد 110
- نگاهی به «مگدون» یا تعبیر عِبری آن «مجدّون» 110
- تحقیقی پیرامون «عبدالله بن لهیعه». 116
- 1. ذهبی 116
- اشاره 116
- دیدگاه علمای اهل سنّت درباره کعب 121
- دیدگاه شیعه درباره کعب 123
- اشاره 125
- محور سوّم: «قرقیسیا» در روایات شیعه 125
- نخستین روایت، از روضه کافی 125
- اشاره 125
- محور نخست: مؤلف روضه کیست؟ 126
- محور دوّم: سند روایت روضه کافی 128
- محور سوّم: بررسی دلالت روایت 129
- روایت دوم 130
- روایت سوّم 131
- اشاره 131
- بحث رجالی 131
- توثیقات محمّد بن سنان 133
- روایت چهارم 134
- روایت پنجم 135
- فصل ششم: جریان حضرت نرگس 137
- اشاره 137
- اشاره 138
- بررسی روایتی، درباره مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف 138
- فشرده روایت 138
- بررسی کتاب های ناقل این روایت 140
- بررسی سند این روایت 143
- اشاره 143
- الف. بِشر بن سلیمان نخّاس 143
- ب _ محمّد بن بحر شیبانی 146
- اشکالات وارده بر سند و دلالت این روایت 150
- تأییدی از مامقانی 153
- اشاره 155
- فصل هفتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله (اشعری) قمی (1) 155
- بخش نخست. خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی 156
- اشاره 156
- نخستین اشکال 157
- اشاره 158
- دومین اشکال 158
- دیدار جمال دلربای محبوب 160
- ورود آن دو، به محضر امام علیه السلام 160
- مسئلهِ حدیث غار 166
- سبب اسلام آوردن بعضی از صحابه 167
- جامه پیرزن، سجّاده امام 168
- وداع با حضرت 168
- بخش دوم. اسناد و کتاب های ناقل این حدیث 169
- اشاره 173
- بخش سوم. نقد و بررسی سندی و دلالی 173
- اشکال اول. ملاقات سعد بن عبدالله قمّی با امام حسن عسکری علیه السلام ثابت نیست. 174
- اشکالات و پاسخ ها 174
- اشکال دوم. سند حدیث غریب و غیرمعروف است 177
- تحقیق در رجال حدیث 178
- اشکال سوم. سند حدیث ضعیف است 178
- اشاره 178
- 1. محمّد بن علی بن محمّد بن حاتم نوفلی معروف به کرمانی. 179
- 2. احمد بن عیسی وشّا 179
- 4. محمد بن بحر بن سهل شیبانی 180
- 3. احمد بن طاهر قمّی 180
- 1. عبدالباقی بن یزداد بن عبدالله بزّاز 182
- 3. احمد بن محمّد بن یحیی عطّار 183
- 2. عبدالله بن محمّد ثعالبی 183
- اشکال چهارم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ صدوق خود، آن را در کتاب من لایحضره الفقیه نقل نکرده است؟ 184
- اشکال پنجم. اگر این روایت، صحیح است چرا شیخ طوسی آن را در کتاب الغیبه نیاورده است؟ 185
- اشکال ششم. تشکیک طوسی در نقل روایت سعد از امام حسن علیه السلام 185
- فصل هشتم: کاوشی در خبر سعد بن عبدالله اشعری قمی (2) 187
- اشاره 187
- اشاره 188
- اشکال نخست 188
- اشاره 188
- نقد و بررسی دلالی 188
- 2. تفسیر دُرّالمنثور سیوطی 191
- 1. تفسیر ثعلبی 191
- بررسی روایی تفسیر «کهیعص» 191
- 4. تفسیر برهان 192
- 3. تفسیر مجمع البیان طبرسی 192
- 5. تفسیر قمّی 194
- اشاره 195
- 6. تفسیر نورالثَقَلین 195
- اشکال دوم. تفسیر فاحشه مبینه 195
- روایات 196
- سخنان فقها 197
- اشکال سوم. تفسیر سحق 198
- اشکال چهارم. «فاخلَع نَعلیک» 199
- اشکال پنجم. تفاوت دو محبت 201
- اشکال ششم. بازی با مقام امامت سازگاری ندارد 202
- اشکال هفتم. انار طلایی مناسب دنیاپرستان است 207
- اشکال هشتم. اطلاع یهود از اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 209
- اشاره 212
- فصل نهم: درنگی در روایات قتل های آغازین 212
- اندیشه تفریط گرایی در کشتارِ هنگام ظهور 214
- اندیشه افراط گرایی در کشتار به هنگام ظهور 217
- رفتار امام علیه السلام با دشمنان 221
- اشاره 222
- تربیت سپاهیان و تدارک مقدّمات جنگ 222
- اشاره 223
- تجهیزات جنگی و وسایل دفاعی 223
- قاطعیّت امام در رویارویی با دشمنان 223
- اشاره 225
- جنگ و کشتار 225
- مدّت جنگ ها 227
- اشاره 228
- قاطعیّت امام، در برخورد با اشخاص و گروه های مختلف 228
- اشاره 230
- 1. قوم عرب 230
- الف. اهل مکّه و دشمنی با اهل بیت علیهم السلام 231
- ب. برنامه نو و ناسازگاری عرب 232
- ج. آغاز قیام و نخستین پایگاه دشمن 233
- ه_. اهل مدینه و جانشین امام 235
- د. اهل مکّه و جانشین امام 235
- و. آمار کشته شدگان قریش و سابقه آنان 236
- 2. مردم عراق 238
- 3. اهل کتاب 240
- اشاره 241
- 4. فرقه های انحرافی 241
- الف. زیدیّه 241
- ب. بَتْرِیّه 242
- د. مُرجئه 243
- ج. خوارج 243
- ه. مقدّس نماها 244
- 5. ناصبی ها 244
- 6. منافقان 245
- قاطعیّت امام در برخورد با خودی ها 246
- فصل دهم:سفارت و نیابت خاصه 249
- اشاره 249
- اشاره 250
- نخستین محور 250
- دوّمین محور (شهرت روایی) 250
- سوّمین محور (فقه الحدیث) 250
- محور نخست 251
- اشاره 251
- بررسی سندی پیام شریف 253
- محور دوم: شهرت روایی 255
- توجیه نخست 257
- محور سوم: فقه الحدیث و توجیهات ششگانه نوری 257
- اشاره 257
- توجیه دوّم 258
- توجیه سوم 258
- توجیه پنجم 260
- توجیه چهارم 260
- توجیه ششم 266
- خلاصه بحث 270
- فصل یازدهم: بررسی سرگذشت ابن مهزیار 272
- اشاره 272
- اشاره 273
- محور نخست: بیان اصل سرگذشت 273
- نقل اول 274
- نقل دوم 279
- نقل سوم 282
- نقل چهارم 286
- محور دوم: راوی این سرگذشت کیست؟ 289
- محور سوم: بررسی متن و محتوی 292
- نتیجه 299
- اشاره 300
- فصل دوازدهم: پایگاه زمینه سازان ظهور و تاریخ تأسیس آن 300
- پیدایش قم 301
- علّت نامگذاری قم 304
- اشاره 304
- اشاره 310
- دیدگاه مورد قبول 310
- منابع روایی 310
- 1. کتاب تاریخ قم 311
- آشنایی با مولّف آن 311
- آشنایی با کتاب تاریخ قم 312
- دیدگاه علما در مورد کتاب تاریخ قم 314
- اشاره 315
- 2. کتاب البلدان تألیف ابن الفقیه 315
- دسته بندی روایات 316
- بیان چهار نکته پیش از بررسی روایات 316
- بررسی متن و سند 319
- تهاجم، یورش و ناامنی قم در آخرالزمان 332
- اشاره 332
- روایت اول: خروج سیّد حسنی 332
- اشکالات روایت حسنی 333
- سه شاهد روایی در مدح سیّد حسنی 334
- گرفتاری قم در صورت خیانت … 338
- گرفتاری جوانان قم … 338
- اشاره 339
- گرفتاری مردم قم به غم و اندوه 339
- توجیه روایات معارض 340
- جمع بین دو دسته اخبار 340
- عنایات معصومین علیهم السلام به قم و دعا در حق اهل قم 342
- اشاره 346
- فصل سیزدهم: پژوهشی پیرامون حدیث جّساسه (خبرچین) و دجال 346
- اشاره 347
- فرازهائی از حدیث جساسه 347
- فاطمه بنت قیس کیست؟ 348
- عامر شعبی کیست؟ 349
- تمیم داری کیست؟ 350
- روایت دجّال در کتب شیعه 356
- کتاب هایی که این روایت را نقل کرده اند 358
- محور سوم: سند روایت از دیدگاه شیعه 358
- محور دوم: سند حدیث 358
- دجال کیست؟ 360
- اشاره 360
- دجّال در لغت 360
- مکان ظاهر شدن دجّال 362
- دجّال، در روایات شیعه 365
- آیا دجّال شخص است یا جریان؟ 365
- دجّال شخص است یا جریانی فکری؟ 372
- دجّال در ادیان دیگر 375
- اشاره 378
- فصل چهاردهم: یمانی کیست؟ 378
- ارتباط قم با یمانی 379
- بررسی سند حدیث 381
- اشاره 381
- وظیفه مسلمانان در قبال یمانی چیست؟ 381
- اشاره 381
- احمد بن یوسف: 382
- اشاره 383
- خروج یمانی 383
- اشاره 384
- سه نکته درباره سیف بن عمیره 384
- روایاتی از کتاب نهج الخلاص 385
- بررسی سند 388
- روایاتی که به اصل جنبش یمانی اشاره دارد 389
- در منابع عامّه 391
- اشاره 393
- فصل پانزدهم: بحثی پیرامون زیارت ناحیه مقدّسه 393
- الف. زیارت الشهداء یوم عاشورا 395
- ب. تاریخ صدور توقیع 396
- زیارت ناحیه معروف 397
- بحثی درباره کتاب «المزارالکبیر» 398
- اشاره 398
- 1 _ آشنایی با مؤلف 400
- استادان ابن مشهدی 400
- اشاره 400
- اشاره 400
- شاگردان 400
- محورهای بحث و تحقیق 400
- 2 _ آشنایی با کتاب 402
- اشاره 402
- دیدگاه علاّمه مجلسی درباره زیارت ناحیه 403
- 3 _ بررسی شبهات 404
- الف. اگر این زیارت از ائمّه منقول است، چرا شیخ عباس قمی، آن را در مفاتیح الجنان نیاورده است؟ 404
- ب. عبارت «ناشرات الشعور» را چگونه می توان پذیرفت؟ 405
- ج. دیدگاه و اشکال آیت الله خویی 406
- منابع زیارت ناحیه 408
- اشاره 408
- الف _ متقدمان 409
- ب _ متأخران 409
- اشاره 413
- فصل شانزدهم: داستان جزیره خضراء 413
- جزیره خضراء 414
- جزیره خضراء در ترازوی نقد 414
- نخستین محور: منابع نقل این داستان 432
- اشاره 432
- أ. منابع نقل داستان نخست (طیّبی) 433
- اشاره 433
- بررسی منابع و نقل ها 434
- ب. منابع نقل داستان انباری 440
- اشاره 440
- أ. داستان طیّبی (جزیره خضرای معروف) 441
- بررسی منابع و نقل ها 441
- اشاره 441
- محور دوم: بررسی سندی داستان ها 441
- تضعیفات: 442
- بررسی توثیقات و تضعیفات 443
- توثیقات: 444
- نکاتی درباره سند 446
- ب. داستان انباری 447
- اشاره 447
- مدرک این داستان 450
- جزیره خضراء در تاریخ 468
- موقعیت جغرافیایی جزیره خضراء 471
- فصل هفدهم: بررسی احادیث عدالت مهدوی 475
- اشاره 475
- 1 _ بازستانی حقوق پایمال شده 479
- جلوه هایی از عدالت مهدوی 479
- اشاره 482
- 2 _ واگذاری محل طواف کعبه 482
- دیدگاه آقای خویی 484
- برداشت فقهی 486
- 3 _ چشم پوشی از سوابق برخی مجرمان 486
- اشاره 486
- فقه الحدیث 487
- 4 _ تخریب سقف مساجد 488
- اشاره 488
- برداشت فقهی 490
- 5 _ مساجد و تزیینات و تصاویر 490
- 6 _ به زانو درآوردن حکومتِ ستم پیشگان 491
- نتیجه 492
- اشاره 493
- فصل هجدهم: القاب و اصاف حضرت مهدی در منابع اهل سنّت 493
- ترجمه این اوصاف 496
- اشاره 499
- القاب حضرت در روایات اهل سنّت 499
- بررسی متون روایات 500
- 1 _ مهدی هذِهِ الأُمّه 500
- 2 _ المهدی فی الأرض والمهدی فی السَّماء 500
- 5 _ خلیفه الله 501
- 4 _ اَلإمام 501
- 3 _ مهدی الخیر 501
- 7 _ خلیفه بَنی هاشم 502
- 8 _ اَلأمیر 502
- 6 _ خلیفه 502
12. المحدِّث(1) 13. المنتقِم(2) 14. الموتور(3) 15. المهدی(4) 16. القائم(5)
پاره ای از این ویژگی ها با احادیث اهل سنّت اشتراک تعبیر دارند و هر یک از این عبارات، نیاز به توضیح و فقه الحدیث دارد که در بحث های مفصل تر بدان اشاره خواهد شد. انشاءالله
القاب حضرت در روایات اهل سنّت
اشاره
روایات اهل سنّت بیشتر، حضرت را با عنوان «مهدی» یاد می کنند و از القاب و ویژگی های دیگرِ حضرت، کمتر یاد می شود و لقب «قائم» ظاهراً در منابع آنان به ندرت دیده می شود. ما در این بحث، به بررسی القاب آن حضرت که در کتاب ها و منابع اهل سنّتِ آمده می پردازیم و پاره ای از آن ویژگی ها به قرار زیر است:
1 _ مهدّی هذهِ الاُمّه 2 _ المهدی فی الأرضِ و المَهدی فی السّماء 3 _ مهدی الْخَیر 4 _ مهدی عبادِاللهِ 5 _ اَلإمام 6 _ آخرُالأَئمَّه 7 _ خَلیفَهُ الله 8 _ خَلیفَهُ بنی هاشم 9 _ خلیفه 10 _ وَلی الله 11 _ الأَمیر 12 _ أمیرالطائفه 13 _ امیرالنّاس 14 _ خِیَرهَ اللهِ فی خَلْقِهِ 15 _ خَیرُ اُمَّهِ مُحَمَّد 16 _ خَیرُالنّاسِ 17 _ خیرُ أهْلِ الأرض 19 _ ذخیرَهُ الأنبیآء 20 _ یعسوب الاُمَّه 21 _ الرَّجُلُ الصالِح 22 _ صَالِحُ مَن مضی 23 _ العدلُ المبارکُ الزکی 24 _ المنصور 25 _ الهاشمی 26 _ العائذ بالبیت 27 _ السفاح.
آن چه یادآوری شد نمونه هایی از عناوین و القابی است که در کتب اهل سنّت، از حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف یاد شده است؛ اینک به متون روایات، اشاره می شود.
1- کافی، باب أنّ الأئمه محدَّثون، ح 4.
2- کافی، ج 1، ص 465؛ امالی طوسی، ج 2، ص 32.
3- غیبت نعمانی، ص 179؛ کافی، ج 1، ص 322.
4- نعمانی، ص 237 و 26؛ علل الشرائع، ج 1، ص 161 و 3.
5- دلائل الامامه طبری: 239.