- پیشگفتار 1
- مقدمه 4
- بخش اول: آشنایی با ادیان ابراهیمی، آفرینش عالم از دیدگاه ادیان و پایان شناسی عالم از منظر علوم 6
- اشاره 6
- فصل اول: آشنایی با ادیان ابراهیمی 7
- اشاره 7
- الف. دین یهود 8
- آشنایی با یهودیت 8
- ب. عهد عتیق 9
- ج. فرقه های یهود 10
- 2. فریسیان 10
- اشاره 10
- 1. صدوقیان 10
- 3. اسنی ها 11
- 4. زیلوت ها 12
- الف. دین مسیحیت 12
- آشنایی با مسیحیت 12
- 5. یهودیان عادی 12
- ب. کتاب مقدس 13
- 1. کاتولیک (به معنای اصلی و جامع) 15
- ج. فرقه های مسیحیت 15
- اشاره 15
- 2. ارتودوکس (به معنای راست دین، دین و عقیده صحیح) 16
- 3. پروتستان 16
- آشنایی با اسلام 17
- الف. دین اسلام 17
- ب. قرآن مجید 18
- ج. فرقه های اسلامی 19
- اشاره 21
- فصل دوم: آفرینش عالم از دیدگاه ادیان 21
- دین یهود 22
- دین اسلام 25
- اشاره 25
- دین مسیحیت 25
- آیات 26
- آیه نخست 26
- آیه دوم 27
- آیه سوم 28
- روایات 29
- فصل سوم: معنای پایان عالم 32
- اشاره 32
- الف. از منظر علم نجوم 33
- ب. دوام عالم از منظر فلسفه و کلام 34
- بخش دوم: پایان شناسی عالم در ادیان ابراهیمی 35
- اشاره 35
- فصل اول: مفهوم آخرالزمان در دین یهود 36
- فصل دوم: مفهوم آخرالزمان در مسیحیت 42
- فصل سوم: مفهوم آخرالزمان در دین اسلام 51
- بخش سوم: وقایع پیش از پایان عالم در ادیان ابراهیمی 59
- اشاره 59
- اشاره 60
- فصل اول: بعد کیهانی پیش از پایان عالم 60
- 2. بیماری های مهلک و بی درمان 61
- 1. خشکسالی 61
- بُعد کیهانی پیش از پایان عالم در دین یهود 61
- اشاره 61
- 3. آفت و آب و هوای بد 62
- 4. ویرانی و خرابی شهرها 62
- 1. خسوف و کسوف متعدد و اتفاقات آسمانی 63
- اشاره 63
- بُعد کیهانی پیش از پایان عالم در دین مسیحیت 63
- 2. وقوع زلزله و حوادث طبیعی 64
- 3. بروز مرگ و بلایا 64
- بُعد کیهانی پیش از پایان عالم در دین اسلام 65
- اشاره 65
- 3. وقوع زلزله در شام پیش از خروج سفیانی 67
- 2. وقوع بیماری طاعون 67
- 1. قحطی شدید 67
- 4. اتفاقات آسمانی 68
- 5. آمدن باران فراوان 68
- 6. طلوع ستاره ای از مشرق 69
- 7. خسوف و کسوف بسیار 69
- 8. طلوع خورشید از مغرب 70
- فصل دوم: بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در ادیان ابراهیمی 73
- اشاره 73
- بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در دین یهود 74
- عهد در ادیان 74
- امید به رهایی 76
- آمدن مردی از شرق 79
- امیدواری به آینده 79
- وقایع مؤثر در اندیشه آخرالزمان در دین یهود 81
- امید به آخرالزمان در دین یهود 84
- اشاره 86
- منجی در منابع یهود 86
- امید به منجی در دین یهود 86
- اشعیای نبی 87
- سفر پیدایش 87
- موعود شناسی 88
- کتاب دانیال 88
- مزمور داوود 88
- موعود شناسی در منابع یهود 91
- پادشاه موعود در دین یهود 92
- مسیح قوم یهود 93
- 2. بروز جنگ و اختلاف 95
- اشاره 95
- وقایع اجتماعی پیش از پایان عالم در دین یهود 95
- 1. ظهور الیاس 95
- 4. فزونی دانش 96
- 3. بازگشت بنی اسرائیل به سرزمین موعود و محوریت اورشلیم 96
- وعده های پیامبران پیشین 97
- هزاره گرایی 98
- بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در دین مسیحیت 98
- اندیشه موعود 99
- 1. اختلافات اقوام، جنگ و درگیریها 101
- وقایع اجتماعی پیش از ظهور منجی در دین مسیحیت 101
- 3. ظهور ضد مسیح 102
- 2. وجود ظلم و بی عدالتی حکام 102
- 5. ویرانی و سقوط اورشلیم 103
- 4. آمدن الیاس قبل از ظهور مسیح 103
- 6. خرابی هیکل 104
- 7. ظهور پیامبران دروغین 105
- امر به آمادگی جامعه و زمینه سازی ظهور 106
- وعده های پیامبران پیشین 106
- منجی در دین مسیحیت 107
- اشاره 107
- انجیل متی 107
- رساله اول به تسالونیکیان 108
- انجیل لوقا 108
- انجیل مرقس 108
- بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در دین اسلام 109
- مکاشفات یوحنا 109
- انجیل یوحنا 109
- 1. جدایی و تفرقه در اجتماع 109
- 2. رواج فساد و ظلم در جامعه 110
- 3. خروج آتش از شرق 110
- 5. شورش و قیام ها 111
- 1. خروج سفیانی 111
- 4. آمدن فتنه های پی درپی 111
- 3. قتل نفس زکیه 112
- 4. خروج دجال 112
- 2. خروج یمانی 112
- علامات اجتماعی آخرالزمان در حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 114
- 5. ظهور قیام های بسیار در نقاط مختلف 114
- ویژگی های حکومت ها پیش از واقعه آخرالزمان 115
- اشاره 115
- 1. استبداد حکومت ها 115
- 3. تزلزل و ناتوانی حکومت ها 116
- 2. نفوذ زنان و کودکان 116
- 4. نبود امنیت و هرج و مرج 116
- منجی و زمینه های اعتقاد به آن 117
- هزاره گرایی در اسلام 117
- 5. بروز جنگ ها و اختلافات 117
- امید در اسلام 118
- منجی اسلام از دیدگاه ادیان 119
- اشاره 121
- منجی در اسلام 121
- اسامی و القاب منجی 121
- بشارت منجی در دین اسلام 122
- حکومت جهانی در اسلام 127
- فصل سوم: بُعد معنوی پیش از پایان عالم در ادیان ابراهیمی 128
- اشاره 128
- بعد اخلاقی جامعه 129
- دین یهود 129
- مسیحیت 130
- از هم پاشیدن خانواده ها 130
- سردی عواطف 130
- وضعیت دین 131
- رواج فساد و گناه در جامعه 131
- بُعد معنوی پیش از پایان عالم در اسلام 131
- جنبه های فردی 132
- زمینه های اخلاقی 132
- علایم معنوی آخرالزمان در حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 133
- بخش چهارم: واقعه آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 134
- اشاره 134
- اشاره 135
- فصل اول: بُعد کیهانی آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 135
- دین یهود 136
- دین مسیح 138
- دین اسلام 139
- الف. آیات 139
- ب. روایات 140
- اشاره 141
- اَشراط الساعه 141
- علایم کیهانی اشراط الساعه 143
- 1. ظاهر شدن دود در آسمان 143
- 2. متلاشی شدن کوهها 144
- 5. ایجاد آسمان و زمین جدید 145
- 4. زلزله های عظیم و ویرانگر 145
- 3. انفجار دریاها 145
- اشاره 147
- فصل دوم: بُعد اجتماعی آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 147
- حکومت مصلح موعود در کتب یهود 148
- بُعد اجتماعی آخرالزمان در دین یهود 148
- ماشیح 149
- سلطنت 151
- پایان جهان و حکومت خدا 152
- صلح و آرامش 154
- 1. توحید و خدا پرستی 155
- ویژگی های حکومت منجی در دین یهود 155
- اشاره 155
- 2. برقراری عدالت 155
- 3. نابودی قدرت ها و تسلط بر جهان 156
- 5. بهبود وضع اقتصادی 156
- 4. آرامش و امنیت 156
- بُعد اجتماعی آخرالزمان در دین مسیحیت 157
- پسر انسان 157
- اصطلاح پسر انسان در انجیل ها 158
- سلطنت 160
- آینده جوامع بشری از دیدگاه قرآن 165
- بُعد اجتماعی آخرالزمان در دین اسلام 165
- حکومت جهانی واحد 166
- حکومت در آخرالزمان 169
- اشاره 169
- 1. مبارزه با ظلم و ستم 169
- ویژگی های حکومت منجی در اسلام 169
- 2. مبارزه با انحرافات دینی 170
- 4. ایجاد امنیت در جامعه 171
- 3. عدالت در حکومت 171
- 5. بالا رفتن سطح زندگی 172
- 6. بالا رفتن عقول و فهم بشری 173
- 8. پیروزی اسلام و جهانی شدن آن 174
- 7. فتوحات حضرت 174
- 9. استخراج معادن و گنج های زمین 175
- اشاره 177
- علایم اجتماعی اشراط الساعه 177
- نزول عیسی 178
- خروج یاجوج و ماجوج 179
- فصل سوم: بُعد معنوی آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 181
- اشاره 181
- بُعد معنوی آخرالزمان در دین یهود 182
- وحدت در دین 182
- رجعت 183
- اشاره 183
- رجعت در دین یهود 184
- بعث و قیامت 185
- روز خداوند 187
- داوری در دین یهود 188
- اشاره 191
- نجات در ادیان 191
- نجات در دین یهود 193
- راه های نجات 193
- گناه مانعی برای نجات 194
- کیفر و پاداش 195
- اشاره 197
- بهشت و جهنم 197
- بهشت 198
- جهنم 199
- رستاخیز 200
- بُعد معنوی آخرالزمان در دین مسیحیت 200
- قیامت 202
- زندگی پس از مرگ 203
- پادشاهی خدا 205
- روز خداوند 208
- عوامل نجات 209
- اشاره 209
- نجات در دین مسیحیت 209
- نظر پولُس درباره گناه و نجات 211
- موانع نجات 211
- کیفر و پاداش 214
- بهشت و جهنم در دین مسیح 215
- بُعد معنوی آخرالزمان در دین اسلام 216
- نوسازی و اصلاح دین 216
- احیای اسلام ناب و حقیقی 217
- وحدت در دین 217
- روز خداوند 218
- اشاره 219
- الف. قرآن (آیات) 219
- دین آینده جهان از نظر اسلام 219
- ب. روایات 220
- اشاره 221
- رجعت 221
- رجعت در آیات 221
- نجات در اسلام 223
- اشاره 223
- رجعت در روایات 223
- عوامل نجات 224
- موانع نجات 225
- اشراط الساعه 226
- اشاره 226
- معاد 227
- قیامت 228
- اشاره 229
- زندگی و حیات اخروی 229
- بهشت 230
- جهنم 232
- بخش پنجم: مقایسه آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 235
- اشاره 235
- اشاره 236
- فصل اول: مقایسه مفهوم آخرالزمان 236
- اسلام 237
- مسیحیت 237
- یهود 237
- اشاره 240
- فصل دوم: مقایسه اتفاقات کیهانی در آخرالزمان 240
- اشاره 241
- وقایع مربوط به متن آخرالزمان 241
- وقایع کیهانی قبل از متن آخرالزمان 241
- فصل سوم: مقایسه وقایع اجتماعی در آخرالزمان 244
- اشاره 244
- حکومت در ادیان ابراهیمی 246
- اشاره 250
- امید در ادیان 250
- امید به آینده 251
- امید به آخرالزمان 251
- امید به منجی 252
- هزاره گرایی 253
- اشاره 254
- موعودشناسی 254
- عیسی علیه السلام و انتظار ادیان 256
- فصل چهارم: مقایسه بُعد معنوی ادیان ابراهیمی 259
- اشاره 259
- 1. دین آینده جهان 261
- 2. اصلاح دین 263
- 3. نجات در ادیان 264
- اشاره 264
- معاد 268
- قیامت 269
- رجعت 271
- حیات آخرتی 274
- روز خداوند 274
- کیفر و پاداش 275
- بهشت و جهنم 276
- آینده بشریت از دیدگاه مکاتب 277
- اشاره 277
- اشاره 279
- الف. نظر بدبینان 279
- اختلاف در ایدئولوژی 279
- 1. تربیت پذیری انسان 280
- ب. نظر خوش بینان 280
- 2. وجود زمینه های مشترک در انسان ها 280
- اشاره 280
- 4. قانون عکس العمل 281
- 3. سیر تکاملی انسان 281
- ج. نظر شکاکان 282
- 5. تمایل فطری به صلح و عدالت 282
- کتابنامه 283
پسر خدا است؛ اما سه انجیل اول (متی، مرقس و لوقا) که این اصطلاح در آن ها حدود هفتاد بار تکرار شده است، اعتقاد دارند پسر انسان در جایگاه شخصی الهی که غیر از خود او است، از جانب خداوند با قدرت و جلالت خواهد آمد و بین مردم داوری می کند و او است که ملکوت خدا را بر روی زمین پیاده می کند. برخی از این عبارات، به گفته دانیال اشاره می کند و با آن هماهنگ است:
رئیس کاهنان از او پرسش نمود: «آیا تو مسیح پسر خدای متبارک هستی؟» عیسی گفت: «من هستم» و پسر انسان را خواهید دید که بر طرف راست قوت [خداوند ]نشسته، بر ابرهای آسمان می آید.(1)
عین همین عبارت درانجیل متی نیز آمده است.(2)
در بعضی موارد، آن قدر ملکوت خدا و ظهور پسر انسان را نزدیک دانسته اند که گویایی در هفته یا ماه های آینده، تحقق خواهد یافت:
بدیشان گفت: هر آینه به شما می گویم بعضی از ایستادگان در این جا می باشند که تا ملکوت خدا را که به قوت می آید نبینند؛ ذائقه موت را نخواهند چشید.(3)
البته عده ای در عبارت اخیر تردید کردند؛ زیرا گروهی از حواریون اولیه از دنیا رفته بودند؛ ولی جواب داده می شود: در بیان عیسی آمده است: «ایستادگان در این جا» و نه همه حواریون و شاید هم کنایه از این بوده که تحقق ملکوت خدا فاصله زیادی ندارد. از طرفی به حواریون دلگرمی و امید می دهد؛ اما در جای دیگر تصریح می کند که هیچ کس جز خداوند از زمان آمدن پسر انسان، خبر ندارد(4)؛ لذا جمع بین دو مطلب مشکل می نماید.
خلاصه این که در عبارت های انجیل و بیانات عیسی علیه السلام معلوم نیست مقصود از پسر انسان چه کسی است. آیا خود او است که تعبیرات نقل شده بر خلاف آن است و آیا غیر از او است؟ نیز معلوم نیست آیا انسانی مانند سایران است یا جنبه الوهی و غیر
1- انجیل مرقس، 14: 61_62.
2- نک: انجیل متی، 26: 63_64؛ همچنین رک. 16: 27_ 28.
3- انجیل مرقس، 9: 1؛ همچنین انجیل لوقا، 9: 27.
4- انجیل مرقس، 13: 32_33.