- پیشگفتار 1
- مقدمه 4
- بخش اول: آشنایی با ادیان ابراهیمی، آفرینش عالم از دیدگاه ادیان و پایان شناسی عالم از منظر علوم 6
- اشاره 6
- اشاره 7
- فصل اول: آشنایی با ادیان ابراهیمی 7
- الف. دین یهود 8
- آشنایی با یهودیت 8
- ب. عهد عتیق 9
- 2. فریسیان 10
- ج. فرقه های یهود 10
- اشاره 10
- 1. صدوقیان 10
- 3. اسنی ها 11
- الف. دین مسیحیت 12
- آشنایی با مسیحیت 12
- 4. زیلوت ها 12
- 5. یهودیان عادی 12
- ب. کتاب مقدس 13
- اشاره 15
- ج. فرقه های مسیحیت 15
- 1. کاتولیک (به معنای اصلی و جامع) 15
- 3. پروتستان 16
- 2. ارتودوکس (به معنای راست دین، دین و عقیده صحیح) 16
- الف. دین اسلام 17
- آشنایی با اسلام 17
- ب. قرآن مجید 18
- ج. فرقه های اسلامی 19
- اشاره 21
- فصل دوم: آفرینش عالم از دیدگاه ادیان 21
- دین یهود 22
- دین مسیحیت 25
- اشاره 25
- دین اسلام 25
- آیات 26
- آیه نخست 26
- آیه دوم 27
- آیه سوم 28
- روایات 29
- فصل سوم: معنای پایان عالم 32
- اشاره 32
- الف. از منظر علم نجوم 33
- ب. دوام عالم از منظر فلسفه و کلام 34
- بخش دوم: پایان شناسی عالم در ادیان ابراهیمی 35
- اشاره 35
- فصل اول: مفهوم آخرالزمان در دین یهود 36
- فصل دوم: مفهوم آخرالزمان در مسیحیت 42
- فصل سوم: مفهوم آخرالزمان در دین اسلام 51
- بخش سوم: وقایع پیش از پایان عالم در ادیان ابراهیمی 59
- اشاره 59
- اشاره 60
- فصل اول: بعد کیهانی پیش از پایان عالم 60
- بُعد کیهانی پیش از پایان عالم در دین یهود 61
- 1. خشکسالی 61
- 2. بیماری های مهلک و بی درمان 61
- اشاره 61
- 4. ویرانی و خرابی شهرها 62
- 3. آفت و آب و هوای بد 62
- اشاره 63
- بُعد کیهانی پیش از پایان عالم در دین مسیحیت 63
- 1. خسوف و کسوف متعدد و اتفاقات آسمانی 63
- 3. بروز مرگ و بلایا 64
- 2. وقوع زلزله و حوادث طبیعی 64
- اشاره 65
- بُعد کیهانی پیش از پایان عالم در دین اسلام 65
- 1. قحطی شدید 67
- 3. وقوع زلزله در شام پیش از خروج سفیانی 67
- 2. وقوع بیماری طاعون 67
- 5. آمدن باران فراوان 68
- 4. اتفاقات آسمانی 68
- 7. خسوف و کسوف بسیار 69
- 6. طلوع ستاره ای از مشرق 69
- 8. طلوع خورشید از مغرب 70
- فصل دوم: بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در ادیان ابراهیمی 73
- اشاره 73
- بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در دین یهود 74
- عهد در ادیان 74
- امید به رهایی 76
- آمدن مردی از شرق 79
- امیدواری به آینده 79
- وقایع مؤثر در اندیشه آخرالزمان در دین یهود 81
- امید به آخرالزمان در دین یهود 84
- امید به منجی در دین یهود 86
- اشاره 86
- منجی در منابع یهود 86
- اشعیای نبی 87
- سفر پیدایش 87
- موعود شناسی 88
- مزمور داوود 88
- کتاب دانیال 88
- موعود شناسی در منابع یهود 91
- پادشاه موعود در دین یهود 92
- مسیح قوم یهود 93
- اشاره 95
- 1. ظهور الیاس 95
- 2. بروز جنگ و اختلاف 95
- وقایع اجتماعی پیش از پایان عالم در دین یهود 95
- 3. بازگشت بنی اسرائیل به سرزمین موعود و محوریت اورشلیم 96
- 4. فزونی دانش 96
- وعده های پیامبران پیشین 97
- هزاره گرایی 98
- بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در دین مسیحیت 98
- اندیشه موعود 99
- 1. اختلافات اقوام، جنگ و درگیریها 101
- وقایع اجتماعی پیش از ظهور منجی در دین مسیحیت 101
- 3. ظهور ضد مسیح 102
- 2. وجود ظلم و بی عدالتی حکام 102
- 5. ویرانی و سقوط اورشلیم 103
- 4. آمدن الیاس قبل از ظهور مسیح 103
- 6. خرابی هیکل 104
- 7. ظهور پیامبران دروغین 105
- وعده های پیامبران پیشین 106
- امر به آمادگی جامعه و زمینه سازی ظهور 106
- منجی در دین مسیحیت 107
- اشاره 107
- انجیل متی 107
- انجیل مرقس 108
- رساله اول به تسالونیکیان 108
- انجیل لوقا 108
- بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در دین اسلام 109
- مکاشفات یوحنا 109
- انجیل یوحنا 109
- 1. جدایی و تفرقه در اجتماع 109
- 2. رواج فساد و ظلم در جامعه 110
- 3. خروج آتش از شرق 110
- 1. خروج سفیانی 111
- 4. آمدن فتنه های پی درپی 111
- 5. شورش و قیام ها 111
- 3. قتل نفس زکیه 112
- 2. خروج یمانی 112
- 4. خروج دجال 112
- علامات اجتماعی آخرالزمان در حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 114
- 5. ظهور قیام های بسیار در نقاط مختلف 114
- ویژگی های حکومت ها پیش از واقعه آخرالزمان 115
- 1. استبداد حکومت ها 115
- اشاره 115
- 3. تزلزل و ناتوانی حکومت ها 116
- 4. نبود امنیت و هرج و مرج 116
- 2. نفوذ زنان و کودکان 116
- منجی و زمینه های اعتقاد به آن 117
- هزاره گرایی در اسلام 117
- 5. بروز جنگ ها و اختلافات 117
- امید در اسلام 118
- منجی اسلام از دیدگاه ادیان 119
- اشاره 121
- اسامی و القاب منجی 121
- منجی در اسلام 121
- بشارت منجی در دین اسلام 122
- حکومت جهانی در اسلام 127
- اشاره 128
- فصل سوم: بُعد معنوی پیش از پایان عالم در ادیان ابراهیمی 128
- دین یهود 129
- بعد اخلاقی جامعه 129
- مسیحیت 130
- سردی عواطف 130
- از هم پاشیدن خانواده ها 130
- رواج فساد و گناه در جامعه 131
- بُعد معنوی پیش از پایان عالم در اسلام 131
- وضعیت دین 131
- زمینه های اخلاقی 132
- جنبه های فردی 132
- علایم معنوی آخرالزمان در حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 133
- بخش چهارم: واقعه آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 134
- اشاره 134
- اشاره 135
- فصل اول: بُعد کیهانی آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 135
- دین یهود 136
- دین مسیح 138
- الف. آیات 139
- دین اسلام 139
- ب. روایات 140
- اشاره 141
- اَشراط الساعه 141
- علایم کیهانی اشراط الساعه 143
- 1. ظاهر شدن دود در آسمان 143
- 2. متلاشی شدن کوهها 144
- 4. زلزله های عظیم و ویرانگر 145
- 3. انفجار دریاها 145
- 5. ایجاد آسمان و زمین جدید 145
- فصل دوم: بُعد اجتماعی آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 147
- اشاره 147
- حکومت مصلح موعود در کتب یهود 148
- بُعد اجتماعی آخرالزمان در دین یهود 148
- ماشیح 149
- سلطنت 151
- پایان جهان و حکومت خدا 152
- صلح و آرامش 154
- اشاره 155
- 1. توحید و خدا پرستی 155
- ویژگی های حکومت منجی در دین یهود 155
- 2. برقراری عدالت 155
- 5. بهبود وضع اقتصادی 156
- 3. نابودی قدرت ها و تسلط بر جهان 156
- 4. آرامش و امنیت 156
- بُعد اجتماعی آخرالزمان در دین مسیحیت 157
- پسر انسان 157
- اصطلاح پسر انسان در انجیل ها 158
- سلطنت 160
- آینده جوامع بشری از دیدگاه قرآن 165
- بُعد اجتماعی آخرالزمان در دین اسلام 165
- حکومت جهانی واحد 166
- ویژگی های حکومت منجی در اسلام 169
- حکومت در آخرالزمان 169
- اشاره 169
- 1. مبارزه با ظلم و ستم 169
- 2. مبارزه با انحرافات دینی 170
- 4. ایجاد امنیت در جامعه 171
- 3. عدالت در حکومت 171
- 5. بالا رفتن سطح زندگی 172
- 6. بالا رفتن عقول و فهم بشری 173
- 7. فتوحات حضرت 174
- 8. پیروزی اسلام و جهانی شدن آن 174
- 9. استخراج معادن و گنج های زمین 175
- اشاره 177
- علایم اجتماعی اشراط الساعه 177
- نزول عیسی 178
- خروج یاجوج و ماجوج 179
- اشاره 181
- فصل سوم: بُعد معنوی آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 181
- بُعد معنوی آخرالزمان در دین یهود 182
- وحدت در دین 182
- اشاره 183
- رجعت 183
- رجعت در دین یهود 184
- بعث و قیامت 185
- روز خداوند 187
- داوری در دین یهود 188
- نجات در ادیان 191
- اشاره 191
- راه های نجات 193
- نجات در دین یهود 193
- گناه مانعی برای نجات 194
- کیفر و پاداش 195
- بهشت و جهنم 197
- اشاره 197
- بهشت 198
- جهنم 199
- بُعد معنوی آخرالزمان در دین مسیحیت 200
- رستاخیز 200
- قیامت 202
- زندگی پس از مرگ 203
- پادشاهی خدا 205
- روز خداوند 208
- نجات در دین مسیحیت 209
- عوامل نجات 209
- اشاره 209
- موانع نجات 211
- نظر پولُس درباره گناه و نجات 211
- کیفر و پاداش 214
- بهشت و جهنم در دین مسیح 215
- بُعد معنوی آخرالزمان در دین اسلام 216
- نوسازی و اصلاح دین 216
- وحدت در دین 217
- احیای اسلام ناب و حقیقی 217
- روز خداوند 218
- اشاره 219
- الف. قرآن (آیات) 219
- دین آینده جهان از نظر اسلام 219
- ب. روایات 220
- اشاره 221
- رجعت 221
- رجعت در آیات 221
- نجات در اسلام 223
- اشاره 223
- رجعت در روایات 223
- عوامل نجات 224
- موانع نجات 225
- اشراط الساعه 226
- اشاره 226
- معاد 227
- قیامت 228
- اشاره 229
- زندگی و حیات اخروی 229
- بهشت 230
- جهنم 232
- بخش پنجم: مقایسه آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 235
- اشاره 235
- اشاره 236
- فصل اول: مقایسه مفهوم آخرالزمان 236
- یهود 237
- مسیحیت 237
- اسلام 237
- اشاره 240
- فصل دوم: مقایسه اتفاقات کیهانی در آخرالزمان 240
- وقایع کیهانی قبل از متن آخرالزمان 241
- وقایع مربوط به متن آخرالزمان 241
- اشاره 241
- فصل سوم: مقایسه وقایع اجتماعی در آخرالزمان 244
- اشاره 244
- حکومت در ادیان ابراهیمی 246
- امید در ادیان 250
- اشاره 250
- امید به آینده 251
- امید به آخرالزمان 251
- امید به منجی 252
- هزاره گرایی 253
- اشاره 254
- موعودشناسی 254
- عیسی علیه السلام و انتظار ادیان 256
- اشاره 259
- فصل چهارم: مقایسه بُعد معنوی ادیان ابراهیمی 259
- 1. دین آینده جهان 261
- 2. اصلاح دین 263
- اشاره 264
- 3. نجات در ادیان 264
- معاد 268
- قیامت 269
- رجعت 271
- روز خداوند 274
- حیات آخرتی 274
- کیفر و پاداش 275
- بهشت و جهنم 276
- آینده بشریت از دیدگاه مکاتب 277
- اشاره 277
- اشاره 279
- اختلاف در ایدئولوژی 279
- الف. نظر بدبینان 279
- ب. نظر خوش بینان 280
- اشاره 280
- 2. وجود زمینه های مشترک در انسان ها 280
- 1. تربیت پذیری انسان 280
- 3. سیر تکاملی انسان 281
- 4. قانون عکس العمل 281
- 5. تمایل فطری به صلح و عدالت 282
- ج. نظر شکاکان 282
- کتابنامه 283
زندگی اخروی و رفتن آنان به بهشت یا جهنم، رشد می یابد.
اما از طرفی عقیده ای بین یهودیان وجود دارد مبنی بر این که مدت جهنم دوازده ماه است. البته معلوم نیست منظور از ماه، همین مقدار دنیایی است یا محدوده ای متعلق به همان عالم.(1)
روز خداوند
از مفاهیمی که توسط انبیا در دین یهودیت وارد شده، مفهوم «یوم الرب» یا «روز خداوند» است.
پس نشانه های عجیب از خون، آتش و دود در آسمان ظاهر خواهم ساخت. پیش از فرا رسیدن روز بزرگ و هولناک خداوند، آفتاب تاریک و ماه سرخ خواهد شد؛ اما هر که نام خداوند را بخواند، نجات خواهد یافت؛ همان طور که خداوند وعده داده است.(2)
این اصطلاح، اولین بار در کلمات عاموس نبی از پیامبران قرن هشتم (ق.م) به چشم می خورد و از اصطلاحات اندیشه آخرالزمان می باشد.(3) روز خداوند، از زمان عاموس نبی نبوده؛ بلکه قبل از آن هم بین یهود مطرح بوده است؛ اما عاموس تفسیر صحیح آن، برداشت غلط قوم بنی اسرائیل را اصلاح کرده است. طبق آیات ذیل، یهودیان روز خداوند را روز نجات، پیروزی و تمام شدن گرفتاری ها می شمردند؛ ولی عاموس نبی می گوید: روز به علت گناه و خطاهای بنی اسرائیل، روز تاریکی و ظلمت است:
وای بر شما که مشتاق روز خداوند می باشید! روز خداوند، برای شما چه خواهد بود؟ تاریکی نه روشنایی... . آیا روز خداوند، تاریکی نخواهد بود و نه روشنایی و ظلمت غلیظی که در آن، هیچ درخشندگی نیست.(4)
«یوم الرب» در کلمات انبیای بعد از عاموس با تعابیر و تفاسیر مختلفی آمده است؛ برخی آن را نزدیک شمرده(5) و برخی آن را به دلیل گناهان و خطاهای مردم، دوران
1- به نقل از: دین شناسی تطبیقی، ص 134_136.
2- عهد عتیق، یوئیل، 2: 30_32.
3- فکر دینی یهودی، ص 96.
4- عهد قدیم، عاموس، 5: 18 _ 20.
5- عهد قدیم، حزقیال، 30: 3؛ صفنیاء، 1: 14.