آخرالزمان در ادیان ابراهیمی صفحه 28

به مکانی دیگر و از جهتی به جهت دیگر است که این امر، در حق خداوند محال است. از عطف با کلمه «ثم» چنین برداشت می شود که خلقت آسمان؛ پس از زمین بوده است؛ اما به نظر بعضی «ثم» این جا تنها تأخیر در خبر را می رساند، نه به حسب وجود و تحقق. در صورتی که از سوره نازعات(1) برمی آید که خلقت زمین؛ پس از آسمان بوده است؛ اما آسمان، پیش از شکل کنونی، به بیان قرآن، دود بوده است که ابتدا از یک دیگر متمایز نبوده است و پس از صورت آسمانی، به هفت طبقه تقسیم شد. به ظاهر مراد از دود که در آیه آمده همان گازهای فشرده و متراکم است که منظور دانشمندان کنونی است. در آیه بعد می فرماید: «خداوند آسمان هفتگانه را که ابتدا به صورت دود بود، در دو روز خلق کرد».

آیه سوم

«أَوَلَمْ یَرَ الَّذِینَ کفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ کانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاء کلَّ شَیْءٍ حَیٍّ أَفَلَا یُؤْمِنُونَ»(2)

آیا کسانی که کافرند، نمی دانند که آسمان ها و زمین، پیوسته بود و ما از هم بازشان کردیم. و هر چیز زنده را از آب آفریدیم؛ پس آیا ایمان نمی آورند؟

کلمه «رتق» و «فتق» دو معنای مقابل یک دیگر را می رسانند. طبق نظر راغب در مفردات، کلمه «رتق» به معنای ضمیمه کردن و به هم چسباندن دو چیز است و «فتق» به معنای جدا سازی دو چیز متصل به هم است.(3) ضمایر تثنیه در آیه، به «سماوات» و «ارض» برمی گردد. آسمان ها را طایفه ای و زمین را طایفه ای دیگر دانسته اند. آسمان و زمین، ابتدا یکپارچه بودند و سپس از یک دیگر جدا شدند. جدا سازی مرکبات زمینی و آسمانی از هم پیوسته در عالم مشاهده می شود؛ گیاهان از زمین، حیوانات از حیوانات دیگر و انسان ها از انسان های دیگر و بعد از جدا شدن، صورت و آثار مخصوص خود را می یابند. آسمان ها و زمین نیز مانند افراد یک نوع می باشند؛ به طور مرتب جزئیاتی از زمین جدا شده و به صورت مرکبات و موالید جلوه می کند. همچنین موالیدی در جو پدید می آیند. در نتیجه به این واقعیت

1- آیات 27_30.
2- انبیاء (21):30.
3- مفردات راغب، ماده «فَتَق و رَتَق».