آخرالزمان در ادیان ابراهیمی صفحه 29

می رسیم که روزی همه این موجوداتِ منفصل و جدای از هم، متصل و منظم بوده اند؛ یعنی یک موجود بوده و امتیازی بین زمین و آسمان نبوده است؛ بلکه یک موجود رتق و متصل الاجزاء بوده، و بعدها خداوند متعال، آن را فتق کرد و با تدبیری منظم، موجودات بی شماری از آن پدید آورده که هر کدام دارای آثاری شدند. بعضی از مفسران گفته اند: مراد از رتق آسمان ها و زمین، تمیز نداشتن از یک دیگر در حال عدم و قبل از وجود است و مراد از فتق آن، تمیز یافتن بعضی از بعض دیگر در حال وجود است.

در احتجاج طبرسی روایت است که عمرو بن عبید از امام پنجم علیه السلام درباره آیه مورد بحث پرسید که مراد از رتق و فتق چیست؟ امام فرمود: آسمان رتق بود؛ یعنی باران نمی بارید و زمین رتق بود؛ یعنی گیاه نمی رویانید. خداوند، آسمان را فتق کرد و از آن باران فرستاد. زمین را نیز فتق کرد و گیاهان را از آن رویاند.(1)

امیرمؤمنان نیز فرموده است: «خداوند؛ پس از بسته بودن، آن را گشود و درهای بسته اش را باز کرد».(2)

روایات

1. از امام ششم علیه السلام روایتی نقل شده است که فرمود:

خداوند، خیر را روز شنبه، و روز یکشنبه و دوشنبه زمین ها (ارضین) و روز سه شنبه اقوات (روزی ها) زمین و روز چهارشنبه و پنجشنبه آسمان ها و روز جمعه اقوات آسمان ها را خلق کرد و این، معنای آیه «خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِی سِتَّهِ أَیَّامٍ» است.(3)

همانند این روایت با اختلاف های جزئی، بسیار است. شاید مراد از این که روز شنبه خیر را آفرید، آفرینش همه مخلوقات باشد؛ اما به طور جمعی و غیر تفصیل و سپس به طور جداگانه آسمان و زمین و موجودات را آفرید.

2. در کافی از امام باقر علیه السلام نقل شده است: ابتدا آب بود و عرش خداوند نیز روی آب

1- احتجاج، ج 2، ص 326؛ روضه کافی، ص 95.
2- نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 6، ص 419 ؛ المیزان، ج 14، ص 278_281.
3- بحارالانوار، ج 57، ص 58.