آخرالزمان در ادیان ابراهیمی صفحه 3

که پیشرفت های بسیاری داشته و قابل قیاس با گذشته نیست. در بعد روابط اجتماعی هم این تغییر و تحول قابل مشاهده است، برای نمونه، نظام حکومتی در گذشته، قبیله ای و منطقه ای بوده؛ در حالی که اکنون نظام حکومت داری، بسیار پیچیده و دارای سلسله مراتب و در حد یک کشور است. بعد اقتصادی هم با پیدایش تجارت های جهانی، ایجاد بانک و ارتباطات سریع، بسیار پیشرفت کرده و رو به تکامل است. به طور کلی می توان گفت: در ابعاد اجتماعی، تربیتی، سیاسی و غیره، اطلاعات و آگاهی های بشر، رو به تکامل بوده است. روایات اسلامی هم رو به کمال بودن بشر را تأیید می کند.

نتیجه این که بشر در ادامه تاریخ، در مقایسه با گذشته آمادگی بیشتری برای پذیرش و فهم حقایق دارد؛ اما این، فقط یک حدس و گمان است، نه قطعیت و یقین؛ زیرا انسان، موجودی مختار است و جبری بر او حاکم نیست؛ بنابراین نمی توان به طور قطع گفت انسان های آینده، در همین مسیر پیش بینی شده، حق را می پذیرند یا نه؛ اگرچه انسان ها از جهت فهم، رو به رشد هستند و انسان فهیم، ظلم و عدالت و همانند آن را بهتر و بیشتر درک می کند؛ پس می توان گفت: آمادگی پذیرش حق را خواهد داشت و بیش از این را نمی توان پیش بینی کرد. البته با استفاده از ادیان آسمانی و تعالیم انبیا، می توان به درستی گفت که آینده بشر، رو به کمال و روشنایی است و در نهایت، خوبی ها و ارزش ها، بر گناه و ظلم، پیروز خواهد شد؛ گرچه قبل از این اتفاق، مدتی ظلم و بی عدالتی در جهان، فراگیر خواهد شد.

در پایان، می توان ادعا کرد پیش بینی هر سه دین درباره آینده بشریت، در نهایت، مثبت و امیدوار کننده است؛ اما با قطع نظر از نویدهای ادیان آسمانی و حرکت جوامع، نمی توان به طور قطع و یقین به آینده روشن، حکم کرد، به ویژه این که همیشه قدرت های ستمگر، خوی برتری طلبی و تسلط بر جهان را دارند و در پی استثمار ملت های ضعیف هستند.

محمد حسین محمدی