- پیشگفتار 1
- مقدمه 4
- بخش اول: آشنایی با ادیان ابراهیمی، آفرینش عالم از دیدگاه ادیان و پایان شناسی عالم از منظر علوم 6
- اشاره 6
- اشاره 7
- فصل اول: آشنایی با ادیان ابراهیمی 7
- الف. دین یهود 8
- آشنایی با یهودیت 8
- ب. عهد عتیق 9
- 2. فریسیان 10
- اشاره 10
- ج. فرقه های یهود 10
- 1. صدوقیان 10
- 3. اسنی ها 11
- آشنایی با مسیحیت 12
- 5. یهودیان عادی 12
- الف. دین مسیحیت 12
- 4. زیلوت ها 12
- ب. کتاب مقدس 13
- اشاره 15
- ج. فرقه های مسیحیت 15
- 1. کاتولیک (به معنای اصلی و جامع) 15
- 3. پروتستان 16
- 2. ارتودوکس (به معنای راست دین، دین و عقیده صحیح) 16
- الف. دین اسلام 17
- آشنایی با اسلام 17
- ب. قرآن مجید 18
- ج. فرقه های اسلامی 19
- اشاره 21
- فصل دوم: آفرینش عالم از دیدگاه ادیان 21
- دین یهود 22
- دین مسیحیت 25
- دین اسلام 25
- اشاره 25
- آیات 26
- آیه نخست 26
- آیه دوم 27
- آیه سوم 28
- روایات 29
- فصل سوم: معنای پایان عالم 32
- اشاره 32
- الف. از منظر علم نجوم 33
- ب. دوام عالم از منظر فلسفه و کلام 34
- اشاره 35
- بخش دوم: پایان شناسی عالم در ادیان ابراهیمی 35
- فصل اول: مفهوم آخرالزمان در دین یهود 36
- فصل دوم: مفهوم آخرالزمان در مسیحیت 42
- فصل سوم: مفهوم آخرالزمان در دین اسلام 51
- بخش سوم: وقایع پیش از پایان عالم در ادیان ابراهیمی 59
- اشاره 59
- فصل اول: بعد کیهانی پیش از پایان عالم 60
- اشاره 60
- بُعد کیهانی پیش از پایان عالم در دین یهود 61
- اشاره 61
- 1. خشکسالی 61
- 2. بیماری های مهلک و بی درمان 61
- 4. ویرانی و خرابی شهرها 62
- 3. آفت و آب و هوای بد 62
- 1. خسوف و کسوف متعدد و اتفاقات آسمانی 63
- بُعد کیهانی پیش از پایان عالم در دین مسیحیت 63
- اشاره 63
- 3. بروز مرگ و بلایا 64
- 2. وقوع زلزله و حوادث طبیعی 64
- بُعد کیهانی پیش از پایان عالم در دین اسلام 65
- اشاره 65
- 2. وقوع بیماری طاعون 67
- 1. قحطی شدید 67
- 3. وقوع زلزله در شام پیش از خروج سفیانی 67
- 5. آمدن باران فراوان 68
- 4. اتفاقات آسمانی 68
- 7. خسوف و کسوف بسیار 69
- 6. طلوع ستاره ای از مشرق 69
- 8. طلوع خورشید از مغرب 70
- فصل دوم: بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در ادیان ابراهیمی 73
- اشاره 73
- عهد در ادیان 74
- بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در دین یهود 74
- امید به رهایی 76
- امیدواری به آینده 79
- آمدن مردی از شرق 79
- وقایع مؤثر در اندیشه آخرالزمان در دین یهود 81
- امید به آخرالزمان در دین یهود 84
- اشاره 86
- منجی در منابع یهود 86
- امید به منجی در دین یهود 86
- سفر پیدایش 87
- اشعیای نبی 87
- مزمور داوود 88
- موعود شناسی 88
- کتاب دانیال 88
- موعود شناسی در منابع یهود 91
- پادشاه موعود در دین یهود 92
- مسیح قوم یهود 93
- وقایع اجتماعی پیش از پایان عالم در دین یهود 95
- 1. ظهور الیاس 95
- 2. بروز جنگ و اختلاف 95
- اشاره 95
- 3. بازگشت بنی اسرائیل به سرزمین موعود و محوریت اورشلیم 96
- 4. فزونی دانش 96
- وعده های پیامبران پیشین 97
- بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در دین مسیحیت 98
- هزاره گرایی 98
- اندیشه موعود 99
- وقایع اجتماعی پیش از ظهور منجی در دین مسیحیت 101
- 1. اختلافات اقوام، جنگ و درگیریها 101
- 3. ظهور ضد مسیح 102
- 2. وجود ظلم و بی عدالتی حکام 102
- 4. آمدن الیاس قبل از ظهور مسیح 103
- 5. ویرانی و سقوط اورشلیم 103
- 6. خرابی هیکل 104
- 7. ظهور پیامبران دروغین 105
- وعده های پیامبران پیشین 106
- امر به آمادگی جامعه و زمینه سازی ظهور 106
- اشاره 107
- انجیل متی 107
- منجی در دین مسیحیت 107
- رساله اول به تسالونیکیان 108
- انجیل لوقا 108
- انجیل مرقس 108
- بُعد اجتماعی پیش از پایان عالم در دین اسلام 109
- مکاشفات یوحنا 109
- 1. جدایی و تفرقه در اجتماع 109
- انجیل یوحنا 109
- 2. رواج فساد و ظلم در جامعه 110
- 3. خروج آتش از شرق 110
- 1. خروج سفیانی 111
- 4. آمدن فتنه های پی درپی 111
- 5. شورش و قیام ها 111
- 2. خروج یمانی 112
- 3. قتل نفس زکیه 112
- 4. خروج دجال 112
- علامات اجتماعی آخرالزمان در حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 114
- 5. ظهور قیام های بسیار در نقاط مختلف 114
- ویژگی های حکومت ها پیش از واقعه آخرالزمان 115
- 1. استبداد حکومت ها 115
- اشاره 115
- 3. تزلزل و ناتوانی حکومت ها 116
- 2. نفوذ زنان و کودکان 116
- 4. نبود امنیت و هرج و مرج 116
- هزاره گرایی در اسلام 117
- 5. بروز جنگ ها و اختلافات 117
- منجی و زمینه های اعتقاد به آن 117
- امید در اسلام 118
- منجی اسلام از دیدگاه ادیان 119
- اشاره 121
- اسامی و القاب منجی 121
- منجی در اسلام 121
- بشارت منجی در دین اسلام 122
- حکومت جهانی در اسلام 127
- اشاره 128
- فصل سوم: بُعد معنوی پیش از پایان عالم در ادیان ابراهیمی 128
- دین یهود 129
- بعد اخلاقی جامعه 129
- سردی عواطف 130
- از هم پاشیدن خانواده ها 130
- مسیحیت 130
- وضعیت دین 131
- رواج فساد و گناه در جامعه 131
- بُعد معنوی پیش از پایان عالم در اسلام 131
- زمینه های اخلاقی 132
- جنبه های فردی 132
- علایم معنوی آخرالزمان در حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 133
- اشاره 134
- بخش چهارم: واقعه آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 134
- اشاره 135
- فصل اول: بُعد کیهانی آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 135
- دین یهود 136
- دین مسیح 138
- الف. آیات 139
- دین اسلام 139
- ب. روایات 140
- اشاره 141
- اَشراط الساعه 141
- 1. ظاهر شدن دود در آسمان 143
- علایم کیهانی اشراط الساعه 143
- 2. متلاشی شدن کوهها 144
- 3. انفجار دریاها 145
- 5. ایجاد آسمان و زمین جدید 145
- 4. زلزله های عظیم و ویرانگر 145
- فصل دوم: بُعد اجتماعی آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 147
- اشاره 147
- حکومت مصلح موعود در کتب یهود 148
- بُعد اجتماعی آخرالزمان در دین یهود 148
- ماشیح 149
- سلطنت 151
- پایان جهان و حکومت خدا 152
- صلح و آرامش 154
- 1. توحید و خدا پرستی 155
- ویژگی های حکومت منجی در دین یهود 155
- اشاره 155
- 2. برقراری عدالت 155
- 4. آرامش و امنیت 156
- 3. نابودی قدرت ها و تسلط بر جهان 156
- 5. بهبود وضع اقتصادی 156
- پسر انسان 157
- بُعد اجتماعی آخرالزمان در دین مسیحیت 157
- اصطلاح پسر انسان در انجیل ها 158
- سلطنت 160
- آینده جوامع بشری از دیدگاه قرآن 165
- بُعد اجتماعی آخرالزمان در دین اسلام 165
- حکومت جهانی واحد 166
- ویژگی های حکومت منجی در اسلام 169
- حکومت در آخرالزمان 169
- 1. مبارزه با ظلم و ستم 169
- اشاره 169
- 2. مبارزه با انحرافات دینی 170
- 3. عدالت در حکومت 171
- 4. ایجاد امنیت در جامعه 171
- 5. بالا رفتن سطح زندگی 172
- 6. بالا رفتن عقول و فهم بشری 173
- 8. پیروزی اسلام و جهانی شدن آن 174
- 7. فتوحات حضرت 174
- 9. استخراج معادن و گنج های زمین 175
- اشاره 177
- علایم اجتماعی اشراط الساعه 177
- نزول عیسی 178
- خروج یاجوج و ماجوج 179
- فصل سوم: بُعد معنوی آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 181
- اشاره 181
- وحدت در دین 182
- بُعد معنوی آخرالزمان در دین یهود 182
- اشاره 183
- رجعت 183
- رجعت در دین یهود 184
- بعث و قیامت 185
- روز خداوند 187
- داوری در دین یهود 188
- نجات در ادیان 191
- اشاره 191
- نجات در دین یهود 193
- راه های نجات 193
- گناه مانعی برای نجات 194
- کیفر و پاداش 195
- بهشت و جهنم 197
- اشاره 197
- بهشت 198
- جهنم 199
- بُعد معنوی آخرالزمان در دین مسیحیت 200
- رستاخیز 200
- قیامت 202
- زندگی پس از مرگ 203
- پادشاهی خدا 205
- روز خداوند 208
- عوامل نجات 209
- اشاره 209
- نجات در دین مسیحیت 209
- موانع نجات 211
- نظر پولُس درباره گناه و نجات 211
- کیفر و پاداش 214
- بهشت و جهنم در دین مسیح 215
- نوسازی و اصلاح دین 216
- بُعد معنوی آخرالزمان در دین اسلام 216
- احیای اسلام ناب و حقیقی 217
- وحدت در دین 217
- روز خداوند 218
- اشاره 219
- دین آینده جهان از نظر اسلام 219
- الف. قرآن (آیات) 219
- ب. روایات 220
- اشاره 221
- رجعت 221
- رجعت در آیات 221
- نجات در اسلام 223
- اشاره 223
- رجعت در روایات 223
- عوامل نجات 224
- موانع نجات 225
- اشاره 226
- اشراط الساعه 226
- معاد 227
- قیامت 228
- اشاره 229
- زندگی و حیات اخروی 229
- بهشت 230
- جهنم 232
- اشاره 235
- بخش پنجم: مقایسه آخرالزمان در ادیان ابراهیمی 235
- فصل اول: مقایسه مفهوم آخرالزمان 236
- اشاره 236
- اسلام 237
- یهود 237
- مسیحیت 237
- اشاره 240
- فصل دوم: مقایسه اتفاقات کیهانی در آخرالزمان 240
- وقایع مربوط به متن آخرالزمان 241
- وقایع کیهانی قبل از متن آخرالزمان 241
- اشاره 241
- فصل سوم: مقایسه وقایع اجتماعی در آخرالزمان 244
- اشاره 244
- حکومت در ادیان ابراهیمی 246
- امید در ادیان 250
- اشاره 250
- امید به آخرالزمان 251
- امید به آینده 251
- امید به منجی 252
- هزاره گرایی 253
- اشاره 254
- موعودشناسی 254
- عیسی علیه السلام و انتظار ادیان 256
- فصل چهارم: مقایسه بُعد معنوی ادیان ابراهیمی 259
- اشاره 259
- 1. دین آینده جهان 261
- 2. اصلاح دین 263
- اشاره 264
- 3. نجات در ادیان 264
- معاد 268
- قیامت 269
- رجعت 271
- حیات آخرتی 274
- روز خداوند 274
- کیفر و پاداش 275
- بهشت و جهنم 276
- آینده بشریت از دیدگاه مکاتب 277
- اشاره 277
- اختلاف در ایدئولوژی 279
- اشاره 279
- الف. نظر بدبینان 279
- 2. وجود زمینه های مشترک در انسان ها 280
- 1. تربیت پذیری انسان 280
- ب. نظر خوش بینان 280
- اشاره 280
- 4. قانون عکس العمل 281
- 3. سیر تکاملی انسان 281
- 5. تمایل فطری به صلح و عدالت 282
- ج. نظر شکاکان 282
- کتابنامه 283
زمین لرزه روی خواهد داد؛ ولی این ها پیش درآمد بلاهای بعدی است.(1)
بُعد کیهانی پیش از پایان عالم در دین اسلام
اشاره
اگر قایل شویم که مراد از آخرالزمان در اسلام، دوران حکومت مصلح است، نشانه هایی که در منابع اسلامی ذکر شده، علایم ظهور مصلح است؛ ولی اگر معتقد شویم که مراد از آخرالزمان، دورانی است که به قیامت و انتهای عالم متصل می شود، از علایم برپایی قیامت و اصطلاحاً «اشراط الساعه» می باشد و ظهور منجی نیز خود یکی از آن علایم است. البته تحقق نشانه هایی که در روایات آمده، تنها بیانگر نزدیک تر شدن زمان موعود است؛ اما زمان دقیق را بیان نمی کند. گاهی نیز مشابه آن رخدادها تحقق می یابد و بسیاری را به اشتباه می اندازد.
در روایات اسلامی، برخی نشانه ها، علایم قیامت و برچیده شدن این نسل از بشر شمرده شده اند و در موارد دیگر، علایم ظهور منجی محسوب شده اند. این دو مطلب با هم قابل جمع است؛ زیرا همان طور که پیش تر بیان شد، منظور از آخر الزمان، دوره ای از زندگی بشر است که به پایان عالم منتهی می شود و در این دوره، اتفاقات غیر طبیعی و مهم واقع می شود که حتی برخی از آن ها از اول خلقت واقع نشده و بی سابقه است. یکی از آن وقایع مهم، ظهور منجی و مصلح موعود ادیان است. خداوند به وسیله او، به تمام وعده های خود لباس وجود می پوشاند که برخی نشانه های آخرالزمان، قبل از آمدن منجی و برخی دیگر، بعد از آن محقق می شود. این نشانه ها، در ابعاد مختلف طبیعی یا کیهانی، اجتماعی، اخلاقی و معنوی است. معمولاً نشانه هایی که جنبه منفی و نامطلوب دارد و بیانگر پریشانی و آشفتگی و هرج و مرج است، قبل از ظهور می آید و نشانه هایی که بُعد مثبت دارند و امیدوار کننده هستند، بعد از آمدن منجی تحقق می یابند.
در حدیثی از پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله و سلم، نشانه های آخرالزمان ده تا شمرده شده است که یکی از آن ها ظهور مصلح است:
ده چیز پیش از برپایی قیامت، ناگزیر رخ خواهد داد: خروج سفیانی، دجّال، پیدا شدن دود
1- انجیل متی، 24: 7.