حقیقت غیبت از منظر روایات صفحه 169

مقرر می گشتند.

مثلاً حضرت نوح می فرمایند: «فافتح بینی و بینهم فتحاً ونجنی و من معی من المؤمنین؛(1) بار الها! بین من و قوم حکم فرما و به ما گشایشی عطا کن و من و مؤمنانی که با من همراه هستند را از شر قوم نجات بده».

هم چنین حضرت موسی می فرمایند: «رب نجنی من القوم الظالمین»(2) بنابراین  دور نمودن فرستادگان از قوم ستمگر، سنت خداوند است.

نکته بعدی میزان تأثیر این عامل در تحقق غیبت است که کسی متعرض این قسمت نشده است. فقط بعضی از معاصرین به این عامل پرداخته اند و صرفاً به برخی از این روایات اشاره کرده اند، همانند استاد نجم الدین طبسی (زید عزه) (3) و شیخ جواد خراسانی که در این قسمت از مطالب ایشان هم استفاده شده است.(4) با این حال، در اینکه این روایات، صحیح السند هستند و تصریح به تأثیر این عامل در غیبت دارند، سخنی نیست؛ لذا می توان گفت که این علت از علل اصلی غیبت نیست، بلکه به عنوان یک علت فرعی محسوب می شود.

نکته سوم، در بیان نظر عالمان دین این است که _ همانطور که عرض شد _ از قدما مرحوم کلینی در کافی، مرحوم صدوق در کمال الدین، شیخ طوسی (رحمه الله) در الغیبه و مرحوم نعمانی در الغیبه ، صرفاً اشاره ای به روایات کرده و هیچ توضیحی در رابطه با آن نداد ه اند. و برخی علمای معاصر(5) هم این عامل را به عنوان یکی از

1- شعراء (26)، آیه 118.
2- قصص (28)، آیه 21.
3- تا ظهور، ج1، ص14.
4- مهدی منتظر، ص77.
5- تا ظهور، ج1، ص14؛ مهدی منتظر، ص77.