سیر برخورد قرآن با یهود صفحه 199

1- بحار الانوار، ج 41، ص56.

2- «و حق را برای آنکه شایسته است از نزدیک و دور [ خویش و بیگانه ] اجرا کن، و در آن شکیبا و [ از خدا ] پاداش خواه باش؛ اگرچه از به کار بردن حق به خویشان و نزدیکانت برسد هر چه برسد؛ (مثلاً لازم آید که از روی حق یکی از خویشان را قصاص کنی ] و پایان حق را با آنچه بر تو گران [ و بر نزدیکان سخت و دشوار ] است بنگر که پسندیده و فرخنده است» ترجمه و شرح نهج البلاغه، نامه53، فراز 72.

3- مائده : 42.

بِالْمُؤْمِنِین؛ (1)چگونه تو رابه داوری می طلبند؟! در حالی که تورات نزد ایشان است و در آن، حکم خدا هست. [وانگهی] پس از داوری خواستن از حکم تو [چرا] روی می گردانند؟! آن ها مؤمن نیستند.»

در هر حال، استقلال قضایی اهل کتاب، امتیازی است که اسلام برای آنان قائل شده است.

4-3. شهادت اهل ذمّه

در صورت امکان واختیار، شاهدان باید مسلمان و عادل باشند(2)؛ اما در فرض وجود ضرورت و دسترسی نداشتن به مسلمان عادل، شهادت اهل ذمّه عادل در دین خودشان بر اموال، قابل پذیرش دانسته شده است: (3) ی_اَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا شَهدَه بَینِکم اِذا حَضَرَاَ حَدَکمُ المَوتُ حینَ الوَصِیَّه اثنانِ ذَوا عَدل مِنکم اَو ءاخَرانِ مِن غَیرِکم اِن اَنتُم ضَرَبتُم فِی الاَرضِ فَاَصابَتکم مُصیبَه المَوت؛ (4)

مقصود از «ذَوا عَدل مِنکم» مسلمانان عادل هستند که در مرتبه اول قرار داشته(5) و مقصود از «ءاخَرانِ مِن غَیرِکم» به نظر بیشتر مفسران، اهل ذمّه اند(6) که در صورت دسترسی نداشتن به شاهدان عادل و مسلمان، می توانند به نفع یا ضرر مسلمانان در وصیت شهادت دهند.(7)برخی فقیهان با استناد به جمله «إن اَنتُم ضَرَبتُم فِِی الاَرض» گفته اند: شهادت اهل ذمّه تنها در سفر پذیرفته است(8)؛ ولی بسیاری از فقیهان حکم مزبور را منوط به تحقق این شرط ندانسته اند.(9)

در ادامه آیه، خطاب به مسلمانان آمده است که اگر در شهادت اهل ذمّه تردید دارید، آنان را