- پیشگفتار 1
- اشاره 3
- فصل اوّل: مهدویت از منظر شرق شناسان 3
- مقدمه 4
- معنای لغوی و اصطلاحی شرق شناسی 9
- دوره های شرق شناسی 13
- فصل دوم: دیدگاه پدیدارشناسانه هانری کربن پیرامون مهدویت 20
- اشاره 20
- مقدمه 22
- روش پژوهشی هانری کربن در شیعه شناسی 25
- زمینه های فکری کربن پیش از آشنایی با فرهنگ اسلامی 34
- تفکر هانری کربن درباره عرفان و فلسفه اسلامی 37
- تأثیر آرای شهاب الدین سهروردی بر پدیدارشناسی هانری کربن 39
- 1 _ 1) نبوت باطنیه 44
- اشاره 44
- عوامل تأثیرگذار بر نگرش هانری کربن در باره مهدویت 44
- 1) شهاب الدین سهروردی 44
- 2 _ 1) عالم مثال 46
- 2) _ فرقه اسماعیلیه 50
- 4) _ سید حیدر آملی 52
- 3) _ ابن عربی 52
- تقریب باطنی مذاهب 53
- نماد شناسی تطبیقی 54
- تفسیر باطنی هانری کربن از اسلام 56
- تفسیر مهدویت از دیدگاه هانری کربن 62
- دکترین مهدویت از منظر هانری کربن 64
- مفهوم انتظار از دیدگاه هانری کربن 67
- نقد آرای هانری کربن درباره مهدویت 70
- نتیجه سخنان هانری کربن درباره دکترین مهدویت 78
- اشاره 80
- فصل سوم: مهدویت از دیدگاه جیمز دارمستتر 80
- مقدمه 81
- روش تحقیق دارمستتر 83
- نگرش دارمستتر پیرامون مهدویت 86
- نقد و بررسی آراء دارمستتر 91
- اشاره 94
- فصل چهارم: مهدویت از دیدگاه فانفلوتن 94
- مقدمه 95
- روش تحقیق فان فلوتن در شناخت اسلام و مهدویت 96
- نگرش فان فلوتن درباره مهدویت 98
- نقد و بررسی آراء فان فلوتن 103
- اشاره 106
- فصل پنجم: مهدویت از دیدگاه ایگناتس گلدتسیهر 106
- مقدمه 107
- روش تحقیق گلدتسیهر 108
- نگرش گلدتسیهر پیرامون مهدویت 110
- نقد و بررسی آراء گلدتسیهر 116
- فصل ششم: پژوهش ادوارد براون درباره فرقه های منسوب به مهدویت 119
- اشاره 119
- مقدمه 120
- شیوه تحقیقی ادوارد براون 122
- تالیفات ادوارد براون 122
- آثار ادوارد براون درباره فرقه های منسوب به مهدویت 124
- دلایل گرایش ادوارد براون به تحقیق در باره فرقه بابیت و بهائیت 126
- مدعیان جانشینی علی محمد باب 133
- داوری های ادوارد براون در باره بابیه و بهائیت 137
- فصل هفتم: مهدویت از دیدگاه مارگولیوث 139
- اشاره 139
- مقدمه 140
- نگرش مارگولیوث پیرامون مهدویت 141
- نقد و بررسی نگرش مارگولیوث 148
- فصل هشتم: نگرش ژوزف کنت دو گوبینو 149
- اشاره 149
- مقدمه 150
- کنت دوگوبینو در ایران 151
- نگرش کنت دو گوبینو پیرامون مذهب شیعه و شیخیه 154
- نگرش گوبینو پیرامون مهدویت 156
- مقایسه میان اهل الحق و بهائیت 159
- فصل نهم: دیدگاه همیلتون گیب درباره شیعه و مهدویت 162
- اشاره 162
- مقدمه 163
- تالیفات همیلتون گیب 164
- اندیشه های همیلتون گیب در باره اسلام 166
- دیدگاه همیلتون گیب درباره امامت از منظر شیعه 167
- سیاست و مهدویت در تفکر همیلتون گیب 174
- اشاره 184
- فصل دهم: دیدگاه آنه ماری شیمل درباره مهدویت 184
- مقدمه 185
- تالیفات آنه ماری شیمل 187
- شیوه پژوهشی آنه ماری شیمل 188
- تفاوت شریعت و فرهنگ 193
- نگرش آنه ماری شیمل در باره تشیع و مهدویت 193
- جایگاه اسطوره شناسی در اندیشه آنه ماری شیمل 195
- امامت در اندیشه شیعه 198
- فرقه های شیعی 202
- فهرست منابع 207
نقد و بررسی نگرش مارگولیوث
مارگولیوث همچون دیگر خاورشناسان، به مسئله مهدویت نگاه تاریخی دارد و به جای آنکه به توصیف این مولفه دینی از دیدگاه کلامی و آراء موجود در متون دینی و با تکیه بر سخن مسلمانان بپردازد، از زاویه تاریخی، به آن نظر می کند. از اینرو در بیان این موضوع به جریانات فرقه کیسانیه و قیام مختار بن عبیدالله و زید بن علی اشاره می کند. طبیعی است که از منظر اسلامی، مسئله مهدویت، جدای از جریانات تاریخی و مدعیان مهدویت، قابل بررسی است و وجود جریانات انحرافی همچون مدعیان دروغین هیچ لطمه ای به اصل مسئله مهدویت و بنیادی بودن آن وارد نمی سازد. اگر وی و دیگر نویسندگان دائره المعارف دین و اخلاق به مسئله مهدویت از دیدگاه متون و منابع اصلی فریقین می نگریستند و چنانچه مقاله های مربوط به این مسأله و دیگر موضوعات اسلامی به وسیله اندیشمندان و متفکران مسلمان نوشته می شد، قطعاً مطالب دائره المعارف از اعتبار و سندیت بیشتری برخوردار می شدند.
مارگولیوث در تاثیر پذیری مسلمانان از یهودیان و مسیحیان در بحث مهدویت نگرش درست و واقع بینانه ای ندارد و بیهوده می کوشد تا این سخن را با ریشه شناسی و بعضی از احتمالات ضعیف به اثبات برساند. وی می گوید، پیامبر ظهور و قیام مهدی علیه السلام را امری لازم و حتمی نمی دانسته است. در حالی که سخنان پیامبر اکرم(ص) حاکی از حتمیت و قطعی بودن این مسئله در پایان تاریخ بوده است و روایات زیادی از ایشان در منابع اهل سنت و منابع شیعه نقل گردیده که بیانگر ظهور حضرت مهدی علیه السلام، توصیف ویژگی ها، علائم ظهور و خصوصیات دنیا پس از ظهور ایشان است. متاسفانه آنچه موجب قضاوت های نادرست مارگولیوث در این موضوع شده، ناآشنایی او با منابع دسته اول حدیثی و کلامی فریقین است.