آخرین انقلاب، انقلابی آخر : رویکردی تطبیقی بر اندیشه مهدویت صفحه 182

خطر می اندازند. (1) دیستوپیا نشان می دهد که سرانجام، نابودی بشر و فرجام کار انسان به دست خودش رقم خواهد خورد.

در فرهنگ اسلامی به جای واژۀ «اتوپیا» غالباً از مدینۀ فاضله استفاده می گردد که در مقابل آن مدینه های غیرفاضله وجود دارد و این مدینه ها خود اقسام گوناگون می یابد، مانند مدینۀ ضروریه، نزاله، خسیسه، کرامیه، تغلیبیه، جماعیه، فاسقه و ضاله. (2) ریشه و منبع اصلی مدینۀ فاضلۀ اسلام، قرآن و آموزه های وحیانی است.

2. 2. فرهنگ

واژۀ فرهنگ، از جمله واژه ها و مفاهیم علوم اجتماعی و انسانی است

که با وجود کاربرد بسیار، اتفاق نظر چندانی بر سر تعریف آن وجود ندارد. تاکنون بیش از 270 تعریف از فرهنگ ارائه شده است. (3) به نظر می رسد هر کدام از صاحب نظران با توجه به قلمرو، دامنه و میزان حضور فرهنگ در عرصه های اجتماعی، مادی و معنوی انسانی تعریف و برداشت خاصی از فرهنگ ارائه داده اند.

واژۀ فرهنگ در فارسی به معنای «بالا کشیدن» و «اعتلا بخشیدن» است (4) و نیز با واژه هایی چون آموزش و پرورش، علم و دانش، معرفت،

1- فردریک رووین، آرمان شهر (تاریخ اندیشه غرب)، ص16.
2- ابونصر محمد فارابی، اندیشه های اهل مدینه فاضله، ترجمه و تحشیه: سیدجعفر سجادی (تهران: انتشارات طهوری، 1361)، ص240-170.
3- محمدجواد ابوالقاسمی، به سوی توسعه فرهنگ دینی در جامعه ایران (تهران: عرش پژوه، 1384)، ص18.
4- علی اکبر دهخدا، لغت نامه دهخدا، ج3، ص227.