سیاست و مهدویت صفحه 105

شده، اشاره کرد.

10. نظارت بر کارگزاران نظام اسلامی از طریق ساختار حکومتی و مردم؛ یکی از عرصه های تأکید شده در نظریه های توسعه سیاسی، امکان وضرورت نظارت پذیری کارگزاران جامعه است. چنین نظارتی مستلزم وجود قاعده مندی و تفکیک وظایف و مسئولیت هاست. اساس تفکیک پذیری وظایف اجتماعی، در سنت اسلامی پذیرفته شده است. در روایات بسیاری از معصومان علیهم السلام بر ضرورت تعیین راهنما و یا مسئول در امور جمعی حتی در کوچک ترین تجمعات (دو نفری) تأکید شده است. تفکیک وظایف افراد در جامعه نبوی و علوی چنین نکته ای را تأیید می کند. اموری چون جمع آوری خراج و وجوهات شرعی، امارت لشکر، قضاوت، خزانه داری بیت المال، کتابت و امور دیوانی از جمله این نقش ها در جامعه نبوی و علوی بوده است. در برخی از روایات مهدویت نیز ضمن اشاره به وجود کارگزاران مختلف در جامعه مهدوی، بر ضرورت و وجود مکانیسم هایی برای نظارت بر کارگزاران جامعه تأکید شده است.

مکانیسم های نظارت بر این کارگزاران را به چند شیوه می توان برشمرد: شیوه نخست، مکانیسم نظارت درونی است. در این نوع نظارت، لازم است کارگزاران جامعه اسلامی از فضایل و ملکات نفسانی ضروری و حداقلی برخوردار باشند. صفاتی چون تقوا، امانت داری، عدالت و کاردانی مکانیسم هایی درونی اند که سبب می شوند افراد رفتار مناسبی در مناصب عمومی داشته باشند. اما بدیهی است که برای حصول اطمینان بیشتر، لازم است نظارت های بیرونی نیز بر کارگزاران عمومی وجود داشته باشد. چنین مکانیسم هایی عبارت اند از نظارت مردمی بر اساس مسئولیت دینی- اجتماعی امر به معروف و نهی از منکر و نظارت مستقیم امام معصوم علیه السلام.