سیاست و مهدویت صفحه 113

مدنی به مسئله ای جهانی، افزایش توجه به بشریت (به عنوان یک نوع ویژه) از طریق جنبش های زیست محیطی، رشد توجه به جامعه مدنی و شهروندی جهانی، تحکیم موقعیت ارتباط جمعی در جهان، و رشد اسلام گرایی به مثابه جنبش ضدجهانی شدن (رابرتسون، 1381: 32-21). سرچشمه های جهانی شدن است که به قرن پانزدهم برمی گردد. دیگران جهانی شدن را پدیده ای هم زاد زندگی اجتماعی انسان معرفی کرده اند. مالکوم واترز سه گزینه را در شناسایی جهانی شدن مطرح می کند:

الف) جهانی شدن فرایندی است که از شروع تاریخ بشر آغاز شده و تأثیرهای آن با گذشت زمان افزایش یافته است، اما این فرایند در سال های اخیر جهش ناگهانی داشته است؛

ب) جهانی شدن هم زاد تجدد است، و در نگاهی دیگر، همان توسعه سرمایه داری است که اخیراً از یک جهش ناگهانی برخوردار شده است؛

ج) جهانی شدن، پدیده و فرایندی متأخر است که همراه با فرایندهای اجتماعی، با عناوین فراصنعتی، فراتجدد، یا شالوده شکنی سرمایه داری همراه است (واترز، 1379: 14 - 13).

البته او اذعان دارد که همیشه برخی ابعاد جهانی شدن به وقوع پیوسته اما تا نیمه هزاره دوم، توسعه این ابعاد پیوسته و منظم نبوده است. بر این اساس، می توان گفت: مفهوم جهانی شدن هر چند به نیمه دوم قرن بیستم تعلق دارد، نمودهایی از آن را می توان در دوره های پیشین مشاهده کرد؛ هر چند به دلیل ویژگی خاص این دوره که بر اثر انقلاب در تکنولوژی ارتباطات فراهم شده است، به صورت جدی تر و اساسی تر در اواخر قرن بیستم تحقق کامل یافته است. از این رو، پژوهش گران در بحث جهانی شدن و تعریف آن بیشتر به دوره اخیر توجه داشته اند.

تعاریف مختلفی از جهانی شدن مطرح شده است. مالکوم واترز جهانی شدن