سیاست و مهدویت صفحه 122

می توانستند از طریق کلام لفظی یا کتبی ارتباط برقرار کنند، اما با تحولات جدید چنین ارتباطی به لحاظ کمی و کیفی افزایش بسیاری یافته است.

2. آگاهی تشدید یافته؛ چنان که گذشت، در تعریف جهانی شدن به بعد آگاهی تأکید شده بود. فشردگی زمان و مکان و هم جواری و تحقق ابزاری فضای ارتباطی، زمینه آگاهی از وضعیت مشترک انسانی را فراهم می آورد. در دوره های پیشین چنین وضعیت آگاهی کمتر تحقق می یافت، در حالی که در وضعیت جهانی شدن این آگاهی به لحاظ کمیت و کیفیت افزایش فزون تری یافته است.

3. جداشدن هویت از مکان و اهمیت یابی فضا؛ یکی از تحولات عینی و اساسی در پدیده جهانی شدن، جدایی هویت انسان ها از مکان زندگی است. انسان ها فطرتاً از ویژگی های مشترکی برخوردارند، اما به دلیل تعلق به زمان و مکان خاصی، چنین ویژگی های مشترک فطری کم رنگ می شود و تحت تأثیر محیط و مکان قرار می گیرد. شاید حدیث شریف «تولد هر مولود بر فطرت الهی و تغییر آن به دست خانواده» به نحو شایسته ای بتواند این مطلب را بیان کند که هر مکانی مستلزم عروض ویژگی هایی بر انسان است. از این رو، در دوره پیش از عصر تکنولوژی ارتباطات، قبایل و اقوام مختلف به دلیل تعلق مکانی، هویت های متفاوتی یافته بودند. پدیده جهانی شدن به همراه خود بحران هویت را ایجاد کرده است؛ زیرا موجب بریدن از هویت های مکانی می شود و به وارد کردن انسان ها در هویتی جدید می گراید (گل محمدی،1380).

در عصر جهانی شدن به جای مکان که پدیده ای فیزیکی است، فضا اهمیت می یابد. فضا عرصه ارتباط انسان هاست و با گستردگی امکانات ارتباطی، فضا هم بسط می یابد. جهانی شدن فرصت جدیدی را فراهم می سازد تا انسان ها با بریدن از هویت های مکانی، در هویت فضایی جدید ادغام شوند؛