آثار تربیتی اعتقاد به مهدویت صفحه 73

چنانکه پیشتر بیان شد، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه علیهم السلام درباره حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و غیبت او، از حدود دویست سال پیش از غیبت کبری سخن گفته بودند و این سخنان، در اوایل قرن دوم به همت یاران و شاگردان ائمه علیهم السلام، در صحیفه ها و نوشته های متعددی گردآوری شده بود. این نوشته ها که به «اصول مدوّنه» شهرت یافته بودند، اساس کتابهای بعدی علما درباره غیبت صغری و کبری و مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف شدند. (1)

انگیزه علما از نوشتن کتاب در مبحث مهدویت، این بود که با آغاز غیبت صغری تا نیمه دوم قرن چهارم، مکتب اهلحدیث یا اخباریون، بر مدارس شیعی کاملاً مسلط شدند و موضوع مهدویت از مسائل بسیار مهم و بحث برانگیز آن دوره شد. دشمنان نیز از همین زاویه حمله میکردند و اتهام میزدند. گروهی از متکلمان توانای شیعه از فرصتی که دولت آلبویه ایجاد کرد، برای مبارزه با افکار اخباریان و اتهامات دشمنان در این بحث استفاده کرده، آثاری همچون تصحیح الاعتقاد و مقابس الأنوار فی الردّ علی أهل الأخبار (اثر شیخ مفید) و الردّ علی أصحاب العدد (اثر شریف مرتضی) و... منتشر نمودند که به کاهش قدرت اخباریون و اتهامات دشمنان به شیعه، کمک بسزایی کرد. (2)

افزون بر تألیف کتاب و فعالیتهای علمی و پرورشی شاگردان، شیعیان در دوران غیبت صغری از طریق تلاش عالمان بزرگ شیعه و پیروی از ولایت و سفرا و وکیلان حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف رشد و تعالی می یافتند؛ از جمله:

- از اواخر قرن سه؛ یعنی آغاز غیبت صغری، تشیع امامی در ماوراء النهر (حوالی سمرقند) رواج یافت. عامل اساسی در این امر، وجود برخی عالمان شیعه در این ناحیه بود. محمدبنمسعود سمرقندی عیاشی، مؤلف تفسیر عیاشی، (3) از برجستهترین عالمان شیعه بود که در سمرقند، مجلس درس داشت و خانه او مرکز علمی و آموزش و تربیت شاگردان

1- «موعود اسلام»، روزنامه ابتکار، ش1268، سال پنجم، مرداد 1387؛ علیرضا مزروعی، «مسئله موعود، فلسفه ای رو به آینده»، سایت معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبلیغات اسلامی (پژوه دین)، 1386، www.pajohe.ir.
2- «موعود اسلام»، همان.
3- النجاشی، رجال، ص .350