آثار تربیتی اعتقاد به مهدویت صفحه 74

بسیاری بود که از این طریق، مکتب تشیع را در این ناحیه پدید آوردند. به امور شیعیان در این نواحی، وکیلان امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در خراسان رسیدگی میکردند. در مقدمه من لا یحضره الفقیه شیخ صدوق آمده که در عصر غیبت صغری تشیع در ماوراءالنهر رشد بیشتری یافت؛ چنانکه شیخ صدوق به آنجا سفر، و با شیعیان دیدار کرده است. (1)

- در عصر غیبت صغری، در شهر ری نیز گرایشهای قوی شیعی بروز و ظهور بیشتری یافتند. حضور راویان و محدثان و عالمان برجسته در این شهر در عصر غیبت، از تأثیر کار وکیلان این شهر که ارتباط نزدیک با شیعیان داشتند، حکایت دارد. از نمونه های بارز علما میتوان به محمد بن یعقوب کلینی، نویسنده کتاب الکافی اشاره کرد. (2)

- شهر قم مرکز شیعیان بود، ولی در عصر غیبت صغری با توجه به شرایط خاص حاکم بر آن، حضرت برای وارد شدن فقها و علما به صحنه، و گسترش و تربیت شیعه تأکید بیشتری کردند. از همینرو به دلیل آنکه متولیان مساجد از اهل سنت بودند، خانه های خود را محل آموزش و پرورش شیعه کردند؛ از جمله علمای بزرگ شهر قم، پدر شیخ صدوق بود که فرزندش با دعای حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف به دنیا آمد و دیگری، احمدبنمحمدبنخالد برقی که از شخصیتهای شاخص این عصر و صاحب تألیفات بسیاری است. (3)

بدین ترتیب نائبان و سفرای چهارگانه به رهبری حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، با هدایتِ فعالیت های سازمان پرسابقۀ وکالت، همکاری وکلای برجسته در دوران غیبت صغری و آمادهسازی علما، توانستند راه ارتباطی مطمئن و کارگشایی میان حضرت و شیعیان سرزمین های گوناگون برقرار سازند و از آن برای حفظ سازمان رهبری جهان تشیع در دوران حساس و سرنوشتساز بهره جویند.

با پایان یافتن دوران غیبت صغری و وفات آخرین رهبر نهاد وکالت و صدور آخرین توقیع حضرت، دوران فعالیت سازمان وکالت پس از دو قرن تلاش (با محاسبه از زمان

1- شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ترجمه: علی اکبر و محمدجواد غفاری، مقدمه محقق، ص11؛ «غیبت صغری و وضعیت فرهنگی شیعه (2)»، مجله موعود، ش 29، ص82.
2- «غیبت صغری و وضعیت فرهنگی شیعه (2)»، همان.
3- «غیبت صغری و وضعیت فرهنگی شیعه(3)»، مجله موعود، ش29، ص80.