آثار تربیتی اعتقاد به مهدویت صفحه 75

امام صادق علیه السلام) و دوران صدور توقیع از طرف حضرت، به پایان رسید و سازمان فقاهت در طول دوران غیبت کبری، ادامه دهنده راه سازمان وکالت تا عصر حاضر گشت. (1)

با مرور شواهد تاریخی آثار تربیتی اعتقاد به مهدویت در دوره غیبت صغری، و با عنایت به آثار تربیتی راهکارهای مهدوی و سازمان رهبری (از طریق نهاد وکالت، توقیع، حضور علما و...) بر افراد، و با توجه به مواردی که در بحث دوره قبل از غیبت گذشت، محورهای آثار تربیتی اعتقاد به مهدویت در میان مردم، عبارت است از: انتظار همراه با صبر در مشکلات و امید به بهبود شرایط، شکلگیری جنبشهای مردمی برای مبارزه با ظلم، ادعاهای مهدویت با نیت خیر و ایجاد تحول یا کسب قدرت که در پایان به طور گذرا به آثار آنها اشاره میکنیم:

- احیای شیعه در جهان اسلام، پس از سه قرن مبارزه و ترک حالت تقیه و حضور در صحنه رقابت؛ (2)

- رابطه گرم و صمیمانه مرجعیت دینی شیعه و مرجعیت سیاسی و تحقق امید و انتظار شیعیان برای ایجاد تحول؛ (3)

- برگزاری کرسیهای علمی علما با حمایت حکومت؛ مثل کرسی کلام شیخ مفید، شریف مرتضی و شیخ طوسی؛ (4)

- پیروزی جنبشهای مردمی و تشکیل دولتهای شیعی آلحمدان (5) و آلبویه (6) به نیت مبارزه با ظلم (آثار تربیتی اعتقاد به مهدویت در دولت آلبویه، با اقداماتی مثل احیای

1- «سازمان رهبری شیعه در عصر غیبت صغری»، فصلنامه انتظار، ش1، ص5.
2- چهارده قرن تلاش شیعه برای ماندن و توسعه، ص120، 121 و 125.
3- همان.
4- همان، ص 130 و 131.
5- تاریخ طبری، ج11، ص 342.
6- همان، ص122؛ الکامل فی التاریخ، ج 8، ص.264