- مقدمه 1
- فصل اول: مفاهیم و کلیّات 7
- اشاره 7
- الف) تربیت در لغت 8
- گفتار یکم: مفاهیم 8
- یک . تربیت 8
- ب) تربیت در اصطلاح 9
- ج) مقصود از تربیت 10
- دو. راهکار تربیتی 11
- الف) نهادینه سازی در لغت 12
- 1. آیات و روایات 12
- سه. نهادینه سازی 12
- ب) جایگاه نهادینه سازی 12
- 2. علم اخلاق 13
- 3. جامعه شناسی 14
- اشاره 16
- ج) مقصود از نهادینه سازی 16
- 1. جنبه فردی 16
- 2.جنبه اجتماعی 17
- اشاره 18
- ب) مهدویّ 18
- الف) آموزه 18
- چهار. آموزه مهدوی 18
- ج) مقصود از آموزه مهدوی 19
- اشاره 19
- نکته یکم: نگاه فراگیر 20
- نکته دوم: رویکرد آموزه ای 20
- پنج. کودک 21
- اشاره 22
- گفتار دوم: ویژگی های راه کار تربیتی 22
- یک. مؤثّرترین روش و ماندگارترین اثر 22
- دو. لزوم سازگاری روش با دیگر مؤلّفههای تربیتی 23
- گفتار سوّم: گونه شناسی راهکار تربیتی 24
- سه. بیان خبری کلّی و حاکی از دستور 24
- اشاره 26
- فصل دوم: بازشناسی دوره کودکی و آموزه مهدوی متناسب 26
- مقدمه 27
- یک. اهمّیت شناخت دوره کودکی 28
- گفتار یکم: بازنمایی جایگاه دوران کودکی 28
- دو. دوران کودکی از نظرگاه پیامبر و اهل بیت علیهم السلام 29
- سه. رویکردی تربیتی به دوران کودکی 32
- گفتار دوم: بازشناسی ابعاد شخصیّت کودک 33
- اشاره 33
- یک. حیطه شناختی 36
- الف) تعریف 36
- ب) اهمیّت 37
- اشاره 37
- ج) ویژگی های حیطه شناختی کودک 37
- 2. شکل گیری تصویر ذهنی 38
- 1. تحوّل زبان 38
- 4. درون سازی مفاهیم و فعّالیّت رمزی 39
- 3. پیش تصوّری بودن 39
- 5. زمینه سازی ذهنی جهت تقلید از الگوی پنهان 40
- 6. خودمحوری 40
- 7. ناتوانی در تجزیه و تحلیل صحیح 41
- 8. انس با محسوسات و بیگانگی با مفاهیم انتزاعی 42
- 9. شکل گیری خودپنداره 42
- 10. انعطاف فکری و زودباوری 44
- 11. کنجکاوی 45
- 12. یادگیری مشاهده ای 45
- 13. کیفیّت درک مفاهیم کیفی و کمّی 46
- ب) اهمیّت 47
- 14. تحوّل چشم گیر بازشناسی و تحوّل اندک نگهداری 47
- دو. حیطه عاطفی 47
- الف) تعریف 47
- اشاره 49
- ج) ویژگی های حیطه عاطفی کودک 49
- 2. احترام خواهی 50
- 1. محبّت خواهی 50
- 6. تنوّع طلبی 51
- 5. استقلال طلبی 51
- 4. نیاز به شادمانی 51
- 3. نیازمندی به امنیّت 51
- 7. خود نمایی 52
- 8. میل به ارتباط با همسالان 52
- سه. حیطه رفتاری 53
- 9. پافشاری مدافعانه بر عقیده خویش 53
- ب) اهمیّت 53
- الف) تعریف 53
- اشاره 54
- ج) ویژگی های حیطه رفتاری کودک 54
- 1. تقلید پذیری 55
- 2. دعوت پذیری عملی 56
- 3. شتاب زدگی 57
- 5. عادت پذیری 57
- 6. بازی 57
- 4. ناپایداری اراده 57
- یک. ضرورت گونه شناسی و گزینش 60
- گفتار سوّم: گونه شناسی و گزینش آموزه مهدوی برای کودکان 60
- اشاره 61
- الف) قابل فهم بودن 61
- اشاره 61
- دو. معیارهای گزینش 61
- نمونه اوّل فاقد معیار: زیاده روی درباره جَنگ پس از ظهور 62
- نمونه دوم: افراط در ویژگی های ماورائی امام 64
- نمونه سوّم: بداء در آموزه های مهدوی 64
- نمونه چهارم: تبیین مفهوم انتقام بدون زمینه سازی 64
- ب) سودمندی 67
- ج) قابلیّت الگو برداری 68
- گفتار چهارم: دسته بندی آموزه مهدوی برای انتقال به کودک 69
- اشاره 69
- یک. آموزه غیر قابل بیان 70
- اشاره 70
- دو. آموزه قابل بیان 70
- الف) قابل بیان اجمالی 70
- ب) قابل بیان تفصیلی 71
- اشاره 72
- فصل سوّم: روش تلقین آموزه مهدوی 72
- دو. تعاریف اصطلاحی 73
- یک. معانی لغوی تلقین 73
- گفتار یکم: معناشناسی تلقین 73
- اشاره 74
- سه. تعریف پیشنهادی و نکات آن 74
- الف) نتیجه ی تلقین؛ تحقّق باور 74
- اشاره 75
- د) جایگاه تلقین بعد از اِخبار، آموزش و تذکّر 75
- ب) تکرار نظام مند، عنصر اصلی تلقین 75
- مرحله دوم: یادآوری و تذکّر 75
- مرحله اوّل: آموزش 75
- ج) ارتباط مستقیم تلقین با جنبه ی شناختی و گرایشی 75
- گفتار دوم: جایگاه شناسی تلقین 76
- مرحله سوّم: تکرار تلقین آمیز 76
- ه) تلقین، روش و ابزاری مشترک برای تحقّق اهداف صحیح و باطل 76
- گفتار سوّم: تلقین؛ تهدید یا فرصت برای باور مهدوی کودکان 77
- یک. تبیین سوال 77
- اشاره 77
- اشاره 78
- دو. پاسخ با تبیین دو گونه تلقین 78
- ب) تلقین باورساز پس از آموزش 79
- الف) تلقین آسیب زا در فرآیند آموزش 79
- یک. خودتلقینی و دگرتلقینی 81
- اشاره 81
- گفتار چهارم: انواع تلقین 81
- دو. تلقین قولی و فعلی و محیطی 82
- سه. تلقین مثبت و منفی 83
- گفتار پنجم: تلقین پذیری کودکان 84
- اشاره 84
- 1. شکل گیری خودپنداره 86
- یک. ویژگی های هم سو با تلقین پذیری 86
- اشاره 86
- 2. یادگیری مشاهده ای و تقلیدپذیری 87
- 3. انعطاف فکری و زودباوری 87
- 4. شتاب زدگی 88
- 5. ناپایداری اراده 88
- 7. علاقه مندی به تکرار 88
- 6. عادت پذیری 88
- دو. ویژگی های معارض با تلقین پذیری 89
- اشاره 89
- 8. محبّت خواهی و دلبستگی به محبوب 89
- 3. خود نمایی 90
- 2. استقلال طلبی 90
- 1. خودمحوری 90
- سه. کیفیّت جهت دهی ویژگی معارض 90
- اشاره 91
- گفتار ششم: تنظیم محتوای تلقینی مهدوی 91
- مرحله اوّل: انتخاب موضوع 92
- اشاره 94
- مرحله سوّم: ساختن جمله کلیدی 94
- مرحله دوم: استخراج پیام 94
- نمونه کاربردی 95
- اشاره 96
- گفتار هفتم: اصول تلقین 96
- 1. خلوص نیّت 97
- 3. محبوبیّت و مقبولیّت نزد کودک 98
- 2. اعتقاد و التزام عملی به پیام تلقینی 98
- 4. ثبات و پرهیز از تردید 98
- 5. توجیه شناختی و چشاندن لذّت همراهی محتوای تلقینی 99
- 6. تمرکز بر پیام واحد 100
- 7. رعایت تناسب 101
- الف) تناسب شیوه، قالب و محتوا با هدف 101
- اشاره 101
- ب) انتخاب موقعیّت مناسب 101
- اشاره 102
- 8. نظام مندی و استمرار تکرار 102
- الف) عوامل موثّر بر تنظیم تعداد تکرار 103
- ب) تنظیم تکرار در شبانه روز و روزهای متوالی 103
- 9. توجّه به واکنش ها 104
- 10. بهره بری از تنوّع 105
- اشاره 106
- گفتار نهم: شیوه های کلّی اجرای تلقین 106
- یک. پیوند دادن پیام تلقینی با واقعیّات زندگی کودک 107
- دو. در معرض داوری قرار دادن کودک 108
- اشاره 109
- الف) اهمیّت به کارگیری 109
- سه. روش خود افشایی 109
- 1. خودافشایی حقیقی و مصنوعی 111
- ب) انواع خودافشایی 111
- 3. خودافشایی محبّتی و نفرتی 114
- 2. خودافشایی فکری، عاطفی، اراده و تصمیم 114
- ج) نکات اجرایی خودافشایی 115
- گفتار دهم: قالب های اجرایی تلقین 116
- اشاره 116
- 1. قصّه 117
- الف) اهمیّت قصّه 117
- ب) قصّه نوعی از تکرار 118
- نوع اوّل: تکرار یک پارچه و کامل پیام 119
- اشاره 119
- نوع دوم: تکرار تجزیه ای پیام 119
- ج) تکرار پیام در قصّه 119
- د) بهره بری از قصّه در دگرتلقینی و خودتلقینی 122
- اشاره 123
- 2. شعر و نظم 123
- مثال ها 124
- 3. نقاشی و رنگ آمیزی 126
- 4. نمایش 126
- 5. پرسش و پاسخ 128
- فصل چهارم: روش الگونمایی مهدوی 132
- اشاره 132
- یک . الگو و اسوه 133
- اشاره 133
- گفتار یکم: معناشناسی 133
- دو. تقلید 134
- سه. الگوی مهدوی 135
- اشاره 136
- چهار. الگونمایی مهدوی 136
- الف) نام ها و تعاریف الگونمایی 137
- ب) تعریف پیشنهادی 138
- گفتار دوم: جایگاه شناسی روش الگونمایی 139
- اشاره 139
- یک. قرآن و روایات 140
- دو. بیان تربیت پژوهان اسلامی 141
- سه. روان شناسی 142
- چهار. جامعه شناسی 143
- گفتار سوّم: الگوپذیری کودکان 144
- گفتار چهارم: مبانی الگوپذیری در انسان 146
- یک. تأثیرپذیری از محیط 146
- اشاره 146
- دو. کمال طلبی 147
- سه. قهرمان جویی 147
- گفتار پنجم: اصول الگونمایی مهدوی 148
- چهار. نیاز روانی به الگو 148
- اشاره 148
- 1. نمونه و ممتاز بودن الگو 149
- 2. جذابیّت رفتاری الگو 150
- اشاره 151
- 3. هماهنگی رفتار الگو 151
- الف) هماهنگی بین رفتار و گفتار الگو 151
- ب) هماهنگی رفتار الگو در موقعیّت های مشابه 151
- 4. فراهم سازی مشاهده کامل الگو 152
- ج) هماهنگی رفتار الگو با گفتار و رفتار الگوهای دیگر 152
- 5. انتخاب الگو و جنبه الگویی مناسب با لحاظ معیارها 153
- اشاره 153
- معیار دوم: قابلیّت الگو برداری و تقلید پذیری 154
- معیار اوّل: قابلیّت مشاهده 154
- معیار سوّم: محوریّت بر واقعی بودن 155
- اشاره 156
- 6. آگاهی دهی در مورد امور مرتبط با الگوبرداری 156
- الف) جنبه الگویی و معیار معرّفی الگو 157
- ب) تشخیص مصداق 158
- ج) اهداف و دلایل 160
- ه) مراحل الگوبرداری 162
- د) شیوه های الگوبرداری 162
- اشاره 162
- دو. به یادسپاری 163
- یک. توجّه 163
- چهار. انگیزش 163
- سه. بازآفرینی حرکتی 163
- 7. بهره بری از تنوّع 164
- اشاره 164
- الف) تنوّع الگوها 165
- ب) تنوّع شیوه و قالب اجرایی 166
- اشاره 166
- 8. تناسب و هماهنگی 166
- الف) وجوه اشتراک، جنبه ای از تناسب 167
- ب) آثار تناسب و هماهنگی 167
- نمونه دوّم: مثال قرآنی مشابهت 168
- ج) چند نمونه از تناسب 168
- نمونه اوّل: تناسب با شرایط خانوادگی 168
- نمونه سوّم: مشابهت در سطح زندگی 169
- اشاره 170
- گفتار ششم: انواع الگونمایی 170
- دو. تصریح به الگوبودن شخص و عدم تصریح 171
- یک. مشاهده ای (مستقیم) و توصیفی (غیرمستقیم) 171
- سه. معرّفی الگو با اسم یا عنوان عام 172
- اشاره 173
- گفتار هفتم: انواع و شیوه های الگوبرداری 173
- ج) تقلید آگاهانه 174
- الف) تقلید ناآگاهانه 174
- ب) تقلید نیمه آگاهانه 174
- یک. تقسیم از جهت وجود آگاهی 174
- اشاره 174
- دو. تقسیم از جهت تطابق کامل 175
- الف) الگوبرداری عینی 175
- ب) الگوبرداری غیرعینی 176
- گفتار هشتم: کارکردهای الگونمایی مهدوی 177
- 1. آموزش و یادگیری با کیفیّت بالا 177
- اشاره 177
- 2. امکان و سهولت انجام و استمرار رفتار در نظر الگوپذیر 178
- 3. ارزیابی، سنجش و اصلاح رفتار 179
- 4. استحکام، ترویج و افزایش اعتماد به معارف مهدویّت 180
- 5. سوق دهی گرایش ها به مهدویّت 181
- 6. ایجاد و تقویت انگیزه، تحرّک و پویایی 182
- 7. پیشگیری و مبارزه با انحراف 183
- گفتار نهم: آسیب شناسی 184
- اشاره 184
- 1. شخصیّت گرایی با آثار یا مصادیق مختلف 185
- اشاره 185
- الف) فراموشی معیار و هدف در غیاب الگو 185
- ب) الگوبرداری کورکورانه و بی دلیل 187
- اشاره 188
- ج) گرفتار شدن به دو گونه مغالطه الگویی 188
- خصوصیّات زمینه ساز مغالطه الگویی در کودک 189
- 2. پیروی از الگوی مشهور و مقبول اکثریّت 191
- اشاره 193
- 3. تعارض و ناهماهنگی رفتار الگو و آثار آن 193
- آثار تعارض و ناهماهنگی 194
- ج) کاهش محبوبیّت الگو 194
- ب) قضاوت نابجای کودکانه 194
- الف) تردید 194
- د) بی اعتمادی یا کاهش اعتماد 195
- ه ) پروش روحیّه نفاق، خودخواهی و ریا 195
- 4. لغزش الگو 196
- 5. اشتباه در تشخیص مصداق جنبه الگویی 197
- پیشنهادات 198
- منابع 200
- کتب عربی و فارسی 200
- مقالات 208
- سایت ها 209
- پایان نامه ها 209
مثال ها
بر اساس حدیثی از حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف که فرمودند:
«ما یاد شما را فراموش نمی کنیم» (1)
این شعر خوانده می شود:
او به یاد ما بوده، او به یادمان باشد او برای این مردم، صاحب الزّمان باشد
صاحب الزّمان فرمود، جمله ای که گشتم شاد شیعیان شماها را، ما نمی بریم از یاد (2)
با الهام از سخن امام صادق علیه السلام پیرامون فراق امام دوازدهم که فرمودند:
«سرور من، غیبت تو خواب را از دیدگانم ربوده است»؛ (3)
چنین شعری بیان می شود:
وقتی نباشی، ما بی قراریم یعنی که بی تو، ما بی بهاریم
ای سَرور من، هستی تو مولا در غیبت تو، بی خوابم آقا (4)
لازم به ذکر است که برای بهره مندی بیشتر از تأثیرگذاری شعر خوانی برای کودک، باید با انواع شعر و شیوه های شعر خوانی و همچنین اصول هر یک، آشنایی کافی داشته باشیم. در این مجال، تنها به یکی از تقسیم های آن، اشاره می شود.
انواع شعر
1)شعر طراوت گونه
2)شعر آموزش گونه
3)شعر شعارگونه
4)شعر سرودگونه
در مورد هر کدام از انواع فوق، مباحثی از قبیل تعریف، سبک اجرا، ویژگی ها، جایگاه کاربردی و نکات اجرایی مطرح است که در این مجال نمی گنجد و نگارنده قصد دارد ان شاءالله در کتابی مستقل به تفصیل بدان بپردازد.
اکنون برخی از اشعار مهدوی سروده شده ویژه کودکان ذکر می گردد.
1- «...لاناسِینَ لِذِکرِکُم»؛( طبرسی، احمدبن علی، الاحتجاج، ج2، ص497).
2- یوسفیان و وحیدی صدر، چلچراغ، ج3، ص8.
3- «سَیِّدِی غَیبَتُکَ نَفَت رُقادی»؛( ابن بابویه، محمّدبن علی، کمال الدّین و تمام النّعمه، ج2، ص353).
4- یوسفیان، محمّد، منتظرم بیایی، ص8.