تمثیلات قرآن‌ صفحه 119

جهان و جهان دیگر و در همه جا تجلّی می‌کند، و آن اینکه تنها «فاعلیّت فاعل» برای به ثمر رسیدن یک موضوع کافی نیست، بلکه استعداد و «قابلیّت قابل» نیز شرط است. از دانه‌های باران، حیاتبخش و لطیف‌تر تصوّر نمی‌شود، امّا همین بارانی که در لطافت طبعش کلامی نیست در یک جا سبزه و گل می‌رویاند و در جای دیگر خس و خاشاک! «1» صاحب تفسیر المنار به نکات ظریفی درباره این آیه کریمه اشاره داشته و می‌گوید:

«این دو مثل نشانگر آن هستند که تفاوت در استعدادهای بشری ریشه در وراثت دارد. و به همین جهت سزاوار است که مرد، زن نیکوکار پاکدامن نجیب الاصل را بر زن زیباروی بد نهادی که از خاندان ناپاک برخاسته برتری بخشد. همچنین زن فهیم و عالم بر زن ناشایست و فاسد رجحان دارد، و پیامبر اسلام صلّی اللّه علیه و اله زنان خوبروی را که در خانواده‌های بد پرورش یافته‌اند به گلهائی تشبیه نموده است که در مزبله روئیده است. هر که در حالات مردم به دیده بصیرت بنگرد می‌بیند که عمل نیک از اشخاص نیکو نهاد به راحتی و بی‌هیچ تکلّفی صادر می‌شود، و از سوی دیگر بد نهادان و فاسدان به عمل خیر و ثواب مبادرت نمی‌ورزند مگر با زحمت و مشقت، و اگر با تکلّف بسیار هم از ایشان خیری صادر شود بسیار کم و اندک خواهد بود.» «2»

در روایتی از رسول گرامی اسلام صلّی اللّه علیه و اله نقل شده که فرمود:

«مثل هدایت و عملی که خداوند مرا بدان مبعوث فرمود مثل باران پرپشتی است که در سرزمینی ببارد، قسمتی از آن زمین آب را در خود فرو برد و در نتیجه گیاهان بسیار برویاند و قسمتی دیگر که بایر است آب را در خود نگه داشته و مردم از آن آب نوشیده و سیراب شده و با آن زراعت خود را نیز مشروب سازند؛ قسمتی دیگر بلندیها و کوههای سنگی است که نه آب را در خود نگهداری و ذخیره می‌کند و نه گیاهی در خود می‌رویاند. مردم نسبت به دین من نیز سه طایفه‌اند: بعضی‌ها آن را یاد می‌گیرند و گلیم خود را از آب در می‌آورند، (1). تفسیر نمونه، ج 6، ص 216.