عصر ظهور صفحه 173

بخشی از این حدیث در کتاب نهج السعاده در مستدرک نهج البلاغه اضافه شده

و بخشی دیگر از این خطبه در کتاب عیون الاخبار نوشته ابن قتیبه از حسن بصری

روایت شده که در ادامه آن آمده است: " اما از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که میفرمود سرزمینی

فتح خواهد شد که بصره نامیده میشود از نظر قبله با ثبات ترین قسمت زمین هاست، قاریان آن از بهترین

قاریان و عبادت کنندگان آن بهترین عابدان و دانشمندان و علماء آن دیار داناترین اندیشمندان و صدقه

دهندگان و تجار آن بزرگترین تاجرانند، از این شهر تا منطقه ای که " ابله " نام دارد چهار فرسخ فاصله

است. در آستان مسجد جامع این شهر تعداد چهل هزار نفر به شهادت میرسند که هر شهید آنان مانند

شهیدی است که با من در جنگ بدر حضور داشته است ". اگر این بخش از سخنان حضرت جزو

روایت و سند آن صحیح باشد، نمیتوان حدس زد که آیا این تخریب بصره، متصل

به زمان ظهور است یا نه.

آنچه از منابع تاریخی استفاده میشود این است که خطبه امیر مؤمنان علیه السلام در

بصره و سخنان آن حضرت از حوادث و پیشامدهای حتمی و مشهور است، اما

روایات آن در طولانی و کوتاه بودن و از نظر محتوا با هم اختلاف دارند. دو روایتی

که نقل کردیم به تنهائی تخریب بصره با غرق شدن بعد از فرو رفتن را بیان میکند و

این ماجرا در دو مرحله غرق شدن قبلی و یا در انقلاب زنگیان رخ نداده است.

از طرف دیگر، تنها این دو روایتند که به بیان تعداد چهل یا هفتاد هزار شهید

بصره پرداخته و آنان را هم رتبه شهدای بدر دانسته و از گریستن امیر مؤمنان علیه السلام و در

روایتی دیگر از گریه پیامبر صلی الله علیه و آله بر آنان سخن گفته است.

روایت اول محل شهادت آنان را بین بصره وابله بیان کرده که اکنون محله ای در

نزدیکی ایستگاه قطار بصره است. در حالی که روایت ابن قتیبه شهادت آنان را کنار

مسجد جامع که ظاهرا مراد از آن مسجد بصره است بیان کرده. بنابراین باید جریان

شهادت آنان قبل از ظهور حضرت مهدی علیه السلام باشد، زیرا بعد از ظهور آن بزرگوار هیچ