نظریه پردازی درباره آینده جهان صفحه 32

1- 22. نظریه برخورد تمدن ها، هانتینگتون و منتقدانش، ص 22و23.

نقد

الف) هانتینگتون در مقدمات استدلالش به جای تعریف مقوله تمدن آن را فرض می گیرد و سپس با سهل انگاری تمام در کالبد کلّی های فرعی خود روح دمیده آن ها را به میدان جنگ گسیل می دارد. تو گویی تمدن ها مثل انسان ها دارای شعورند و مسلّح به شمشیر و گرز و کمند، مترصّد نبرد با یکدیگرند.

تز مصاف تمدّن های هانتینگتون را می توان به اژدهای افسرده ای که در داستان مثنوی آمده تشبیه کرد، که بر اثر حرارت آفتاب جان می یابد. او می گوید: با آب شدن جنگ سرد، اژدهای تمدن که موقّتاً یخ زده بود جان گرفته و در پی بلعیدن یکدیگر برآمدند. ولی باید از او پرسید: منظور از تمدن چیست؟ و ثانیاً دلائل مدعای مصاف تمدن ها کجایند؟ و …

این جهل مرکبی است که عالِم را از دقت در جوهره تاریخی و متغیّر و سیّال تمدن ها، و از فهم تأثیر و تأثّر متقابل آن ها بازمی دارد.

ب) از نقاط ضعف دیگر استدلال ایشان این است که او تعریف علمی و مشخصی از تمدن و فرهنگ ارائه نمی دهد، و بر پیوستگی وثیق این دو با یکدیگر تأکید می ورزد. به طور کلی ایشان فرهنگ و تمدن را دو مفهوم پیوسته و مستقر در یکدیگر تصور می کند. وی معتقد است که تمدن بالاترین سطح گروه بندی فرهنگی مردم و گسترده ترین هویّت فرهنگی است که می توان انسان ها را با آن طبقه بندی کرد. ارائه تعریف دقیق و جامع از فرهنگ و تمدن، کار آسانی نیست، اما با وجود به هم پیوستگی تمدن و فرهنگ تفاوت های قابل تأمّلی نیز در میان آن ها مشاهده می شود که هانتینگتون به