نظریه پردازی درباره آینده جهان صفحه 62

5 - بدون شک انسان از محیط و شرایط خود متأثّر می شود، ولی این تأثّر و تأثیر یک جانبه نیست. انسان نیز روی محیط خود تأثیر می گذارد. اما نکته اصلی اینجا است که تأثیر انسان بر روی محیط صرفاً به صورت یک عکس العمل جبری و غیرقابل تخلّف نیست. انسان به حکم این که موجودی آگاه، آزاد، انتخاب گر، بااراده و مجهّز به سرشت های متعالی است احیاناً عکس العمل هایی انجام می دهد بر خلاف آنچه حیوان ناآگاه و محکوم محیط انجام می دهد.

6 - طبق این نظریه، خصلت اساسی و ویژه انسان که معیار انسانیّت او است و بدون آن از انسانیّت فقط نامی می ماند و بس، نیروی تسلط و حاکمیّت انسان بر نفس خویش و قیام علیه تبهکاری های خود اوست. روشنی های حیات انسانی در طول تاریخ از همین خصلت ناشی می شود، و این خصلت عالی در نظریه ابزاری نادیده گرفته شده است.

نظام آفرینش، نویدبخش آینده ای درخشان

جهان هستی مجموعه ای از نظام ها است. وجود قوانین منظّم و عمومی که در سرتاسر این جهان حکم فرماست دلیل بر یکپارچگی و به هم پیوستگی این نظام است. مسأله نظم و قانون و حساب در پهنه آفرینش یکی از اساسی ترین مسائل این عالم محسوب می شود.

آیا انسانی که جزئی از عالم است می تواند یک وضع استثنایی به خود بگیرد و به صورت وصله ناهمرنگی درآید؟