- مقدمه ناشر 1
- مقدمه نویسنده 2
- جلسه 1 3
- اشاره 3
- روایات دجال 4
- دجال در منابع اهل سنت 5
- اشاره 5
- روایت دجال طبق نقل صحیح مسلم 7
- تضعیف روایت دجال 9
- دجال در منابع شیعه 9
- روایت کمال الدین وتمام النعمه در مورد دجال 9
- اشاره 9
- پرسش اصبغ بن نباته از دجّال و پاسخ امیرالمومنین علیه السلام 11
- ادامه روایت کمال الدین مرحوم شیخ صدوق 12
- جلسه 2 15
- محور اول: معنای دجال 15
- بیان مجمع البحرین در معنای دجال 15
- اشاره 15
- نکاتی در مورد دجال 15
- بیان لسان العرب در معنای دجال 16
- محور دوم: روایات 18
- دیدگاه اول 23
- قیام های قبل از ظهور، مقبول و یا مردود؟ 23
- جلسه 3 23
- اشاره 23
- دفاع از مختار ثقفی 24
- ارزیابی روایت 24
- نتیجه گیری در خصوص روایات دجال در کتب اربعه 26
- اشاره 27
- محور سوم: روایات دجال در کتب خاصه، غیر از کتب اربعه 27
- جلسه 4 27
- اشاره 27
- مجموعه ورّام و مؤلف آن 27
- روایت دجال در مجموعه ورام 28
- نتیجه کلام علامه مجلسی در مورد مجموعه ورام 28
- مجموعه ورام از دیدگاه علمای رجال 29
- علت عنایت علمای شیعه به روایاتِ از طریق اهل سنت 29
- جلسه 5 31
- علمایی از شیعه که به نام طبرسی شناخته می شوند 31
- نکته ای در تعداد روایات در خصوص دجال 31
- اعتبار کتاب إثبات الهداه بالنصوص و المعجزات 34
- اشاره 37
- ویژگی ها و شمایل ظاهری دجال 37
- جلسه 6 37
- تردستی دجال 37
- اشاره 39
- علمای شیعه و استدلال به دجال 39
- متن خطبه امیر المؤمنین علیهم السلام طبق بیان ابن میثم بحرانی 41
- اشاره 43
- جلسه 7 43
- نکاتی مختصر در مورد شخصیت منذربن جارود 44
- اشاره 46
- ادامه روایت در بیان اقدامات دجال 46
- ماجرای محاوره امام حسن علیه السلام با پادشاه روم 47
- بررسی شخصیت و جایگاه فرات کوفی 51
- جلسه 8 51
- دیدگاه علامه مجلسی در مورد فرات کوفی 52
- آثار زیدی ها در یمن 52
- اشاره 52
- چرا کتب رجالی شیعه، از فرات کوفی نام نبرده اند؟ 52
- دیدگاه علمای رجال در خصوص معلی بن خنیس 58
- شاهد بحث در روایت (محل کشته شدن دجال) 58
- جلسه 9 58
- نتیجه گیری در مورد ابن خنیس 59
- تعارض بین دو روایت در مورد دجال 61
- جواز و عدم جواز تسمیه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در عصر غیبت 63
- اشاره 65
- روایات تفسیری بحث دجال 65
- جلسه 10 65
- طبری و تفسیرش 66
- احمدبن حنبل از دیدگاه ذهبی 67
- اختلاف طبری با احمد بن حنبل 68
- تفسیر طبری از دیدگاه ذهبی 69
- طبری از دیدگاه ذهبی 70
- آیا طبری شیعه است ؟ 70
- طبری از نظر شیعه 71
- کعب الاحبار، تنها از نظر معاویه معتبر است 72
- جلسه 11 74
- قتل دجال به نقل از منابع شیعه 74
- اشاره 74
- اشاره 74
- علم ائمه اطهار علیهم السلام در اعتراف مخالفین 77
- ایمان تمامی اهل کتاب به عیسی علیه السلام قبل از رجعت 79
- اشاره 82
- دجال از نظر علمای اهل سنت 82
- دیدگاه مرحوم مجلسی اول 82
- اشاره 82
- جلسه 12 82
- نتیجه 84
- نافع بن ازرق کیست؟ 87
- ترجمه کلام مرحوم صدوق 89
- دیدگاه شیخ مفید 90
- دیدگاه شیخ طوسی 91
- دیدگاه ابن بطریق 92
- بیان مرحوم اربلی در کشف الغمه 93
- جلسه 13 94
- بیان مرحوم مجلسی ذیل روایت 94
- روایت مصابیح السنه 96
- روایت نافع 97
- اشاره 97
- بیان برخی از معاصرین در مورد دجال 97
- احتمالات در خصوص شخص دجال 98
- جلسه 14 102
- احتجاج به وجود دجال برای اثبات عمر طولانی امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف 102
- اشاره 102
- اشاره 102
- روایات دجال در کتاب های اهل سنت 102
- اشاره 103
- روایت اول: روایت ابو سعید خدری 103
- بیانی در مورد حضرت خضر علیه السلام 106
- خضر و الیاس، دو پیامبر جاودان 110
- جلسه 15 111
- طول عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و استدلال به عمر خضر علیه السلام 111
- اشاره 111
- کلامی از امام حسن مجتبی علیه السلامدر پاسخ به فرد سائل 112
- اشاره 112
- زنده بودن خضر علیه السلام در عصر ائمه اطهار علیهم السلام 114
- اشاره 114
- روایت، طبق نقل اصول کافی 114
- روایتی دیگر: امام عسکری علیه السلام و معرفی جانشین خود 115
- بیان علامه طباطبایی در مورد حضرت خضر و ذوالقرنین 119
- ادامه بحث علامه طباطبایی در خصوص زندگی و حیات خضر علیه السلام 122
- جلسه 16 122
- روایت دوم: روایت نواس بن سمعان 128
- جلسه 17 131
- چرا در کتاب های عامه از دجال، به مسیح دجال تعبیر می شود؟ 131
- محل خروج دجال 132
- آیا دجال از ناحیه اصفهان است؟ 133
- روایت اول ( خروج دجال از اصفهان) 133
- اشاره 133
- اشاره 133
- وصف قریه یهودیه اصفهان در معجم البلدان 135
- اشاره 137
- جلسه 18 137
- روایت دوم 137
- روایت سوم 138
- نزال بن سبره در طرق روایات شیعه و اهل سنت 138
- روایت پنجم 140
- روایت چهارم 140
- روایت طبق نقل ابن ابی شیبه 140
- اشاره 140
- روایت ششم 141
- روایت طبق نقل مسند احمد 141
- بررسی شخصیت ذکوان اباصالح 142
- تضعیف روایت به واسطه وجود ذکوان 143
- تجلیل اهل سنت از ذکوان 143
- یحیی بن سعید قطان؛ پدر علم رجال اهل سنت 144
- بررسی شخصیت حرب بن شداد 144
- جلسه 19 146
- اشاره 146
- احتمال خروج دجال از مناطق دیگر (مرو، بلخ، سجستان و…) 146
- سجستان (سیستان) 147
- ارادت مردم سجستان به امیر المؤمنین علیه السلام 148
- خروج دجال از سیستان طبق نقل شیخ صدوق 149
- روایت خروج دجال از سجستان 149
- دیدگاه مؤلف کتاب "عقیده المسیح الدجال فی الادیان" 150
- اشاره 151
- روایت نواس بن سمعان 151
- تحلیل سعید ایوب از روایت 152
- بیان مصنف عبدالرزاق در مورد خروج دجال 153
- آیا دجال شخص است یا جریان؟ 155
- دیدگاه اول: دجال جریان است، نه یک شخص 155
- اشاره 155
- دیدگاه دوم: دجال شخص است، نه جریان 156
- اشاره 158
- خروج دجال، قبل از ظهور یا بعد از آن؟ 158
- دیدگاه سید بن طاووس در مورد روایات ابن عباس 158
- جلسه 20 158
- روایت خروج دجال بر اساس نقل ابن شهر آشوب 160
- روایت خروج دجال طبق نقل منتخب الانوارالمضیئه 161
- بررسی دیدگاه مرحوم صدر در مورد جریان بودن دجال 163
- ابهام در زمان خروج دجال، قبل یا بعد از ظهور 163
- اشاره 163
- نقد توجیهات شهید صدر در مورد روایت صحیح مسلم 163
- بررسی و نقد دیدگاه مرحوم صدر 171
- اشکالاتی چند بر نظریه جریان بودن دجال 174
- اشاره 174
- بیان مرحوم صدر در جلد سوم (تاریخ مابعد الظهور) 176
- اشکال بر شهید صدر 177
- روایات مورد استناد مرحوم صدر 181
- نتیجه نهایی 183
- کتابنامه 186
مقدمه ناشر
بسمه تعالی
مسئله «مهدویت» از مسائل اساسی اندیشه اسلامی بوده و طبق روایات پیشوایان دین، معرفت امام معیار زندگی و منش آدمی می باشد و زندگی و مرگ سعادتمندانه و دوری از زندگی ضلالت و در مسیر گمراهی و مرگ جاهلانه پیوندی ناگسستنی با معرفت امام دارد. بایستگی تحقیق دقیق، جامع و منسجم، پیرامون اندیشه مهدویت و ضرورت پرداخت علمی و روزآمد به باورداشت آموزه مهدویت و پیامدهای آن به فراخور شرایط کنونی و نیز لزوم آسیب شناسی در حوزه معارف مهدویت، به منظور تبیین عرضه صحیح و دفاع معقول از اندیشه مهدویت و زدودن پیرایه های موهوم و موهون از ساحت قدسی این اندیشه از رسالت های اصلی حوزه های علمیه و علمای بزرگوار است. به ویژه که این اندیشه تابناک از ناحیه مدعیان دروغین و رهزنان اعتقادی از دیرباز مورد هجوم قرار گرفته و به پیرایه های ناصواب گرفتار شده است که گاه در قالب جریان انحرافی بروز کرده و گاه با تطبیق و توقیت های ناروا جامعه دینی را دچار چالش کرده است و در نتیجه به اختلافات و تفرقه و گاه پیدایش فرقه های باطل منجر شده است. در این رابطه، مرکز تخصصی مهدویت - که در راستای تحقیق ، تعمیق و تهذیب در حوزه معارف مهدوی تأسیس گشته است - اقدام به برگزاری «درس خارج مهدویت» نمود تا با بهره گیری از تلاش های خالصانه جمعی از پژوهشگران عرصه مباحث مهدوی، افق های جدیدی را فراروی علاقه مندان بگشاید.
پژوهش حاضر یکی از مجموعه مباحث «درس خارج مهدویت» است که توسط عالم بزرگوار حضرت آیت الله طبسی در مرکز تخصصی مهدویت ارائه شده و به وسیله برخی از شاگردان فاضل ایشان مدون شده و به صورت کتاب در اختیار علاقمندان قرار گرفته است.
در این جا، فرصت را مغتنم شمرده و مراتب تشکر و امتنان فراوان خویش را از جناب حجت الاسلام و المسلمین کلباسی مدیر محترم مرکز تخصصی مهدویت که بستر این کار را فراهم آوردند، اعلام می دارم. امید است انتشار این اثر، به شکل حاضر - که گام نخست برای ارائه آثاری دیگر به شکلی کامل تر و انجام پژوهش های دیگر در این حوزه می باشد - مورد رضایت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف قرار گرفته و برای همه شیفتگان و طالبان معارف دینی مفید واقع شود.
مهدی یوسفیان آرانی
معاون پژوهش مرکز تخصصی مهدویت