- مقدمه ناشر 1
- مقدمه نویسنده 2
- جلسه 1 3
- اشاره 3
- روایات دجال 4
- اشاره 5
- دجال در منابع اهل سنت 5
- روایت دجال طبق نقل صحیح مسلم 7
- دجال در منابع شیعه 9
- اشاره 9
- روایت کمال الدین وتمام النعمه در مورد دجال 9
- تضعیف روایت دجال 9
- پرسش اصبغ بن نباته از دجّال و پاسخ امیرالمومنین علیه السلام 11
- ادامه روایت کمال الدین مرحوم شیخ صدوق 12
- اشاره 15
- جلسه 2 15
- نکاتی در مورد دجال 15
- محور اول: معنای دجال 15
- بیان مجمع البحرین در معنای دجال 15
- بیان لسان العرب در معنای دجال 16
- محور دوم: روایات 18
- قیام های قبل از ظهور، مقبول و یا مردود؟ 23
- اشاره 23
- دیدگاه اول 23
- جلسه 3 23
- دفاع از مختار ثقفی 24
- ارزیابی روایت 24
- نتیجه گیری در خصوص روایات دجال در کتب اربعه 26
- اشاره 27
- مجموعه ورّام و مؤلف آن 27
- جلسه 4 27
- اشاره 27
- محور سوم: روایات دجال در کتب خاصه، غیر از کتب اربعه 27
- روایت دجال در مجموعه ورام 28
- نتیجه کلام علامه مجلسی در مورد مجموعه ورام 28
- مجموعه ورام از دیدگاه علمای رجال 29
- علت عنایت علمای شیعه به روایاتِ از طریق اهل سنت 29
- جلسه 5 31
- نکته ای در تعداد روایات در خصوص دجال 31
- علمایی از شیعه که به نام طبرسی شناخته می شوند 31
- اعتبار کتاب إثبات الهداه بالنصوص و المعجزات 34
- ویژگی ها و شمایل ظاهری دجال 37
- تردستی دجال 37
- اشاره 37
- جلسه 6 37
- علمای شیعه و استدلال به دجال 39
- اشاره 39
- متن خطبه امیر المؤمنین علیهم السلام طبق بیان ابن میثم بحرانی 41
- اشاره 43
- جلسه 7 43
- نکاتی مختصر در مورد شخصیت منذربن جارود 44
- اشاره 46
- ادامه روایت در بیان اقدامات دجال 46
- ماجرای محاوره امام حسن علیه السلام با پادشاه روم 47
- جلسه 8 51
- بررسی شخصیت و جایگاه فرات کوفی 51
- دیدگاه علامه مجلسی در مورد فرات کوفی 52
- چرا کتب رجالی شیعه، از فرات کوفی نام نبرده اند؟ 52
- آثار زیدی ها در یمن 52
- اشاره 52
- شاهد بحث در روایت (محل کشته شدن دجال) 58
- دیدگاه علمای رجال در خصوص معلی بن خنیس 58
- جلسه 9 58
- نتیجه گیری در مورد ابن خنیس 59
- تعارض بین دو روایت در مورد دجال 61
- جواز و عدم جواز تسمیه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در عصر غیبت 63
- روایات تفسیری بحث دجال 65
- اشاره 65
- جلسه 10 65
- طبری و تفسیرش 66
- احمدبن حنبل از دیدگاه ذهبی 67
- اختلاف طبری با احمد بن حنبل 68
- تفسیر طبری از دیدگاه ذهبی 69
- آیا طبری شیعه است ؟ 70
- طبری از دیدگاه ذهبی 70
- طبری از نظر شیعه 71
- کعب الاحبار، تنها از نظر معاویه معتبر است 72
- اشاره 74
- قتل دجال به نقل از منابع شیعه 74
- جلسه 11 74
- اشاره 74
- علم ائمه اطهار علیهم السلام در اعتراف مخالفین 77
- ایمان تمامی اهل کتاب به عیسی علیه السلام قبل از رجعت 79
- دیدگاه مرحوم مجلسی اول 82
- جلسه 12 82
- اشاره 82
- اشاره 82
- دجال از نظر علمای اهل سنت 82
- نتیجه 84
- نافع بن ازرق کیست؟ 87
- ترجمه کلام مرحوم صدوق 89
- دیدگاه شیخ مفید 90
- دیدگاه شیخ طوسی 91
- دیدگاه ابن بطریق 92
- بیان مرحوم اربلی در کشف الغمه 93
- جلسه 13 94
- بیان مرحوم مجلسی ذیل روایت 94
- روایت مصابیح السنه 96
- بیان برخی از معاصرین در مورد دجال 97
- روایت نافع 97
- اشاره 97
- احتمالات در خصوص شخص دجال 98
- احتجاج به وجود دجال برای اثبات عمر طولانی امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف 102
- جلسه 14 102
- روایات دجال در کتاب های اهل سنت 102
- اشاره 102
- اشاره 102
- روایت اول: روایت ابو سعید خدری 103
- اشاره 103
- بیانی در مورد حضرت خضر علیه السلام 106
- خضر و الیاس، دو پیامبر جاودان 110
- اشاره 111
- جلسه 15 111
- طول عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و استدلال به عمر خضر علیه السلام 111
- کلامی از امام حسن مجتبی علیه السلامدر پاسخ به فرد سائل 112
- اشاره 112
- روایت، طبق نقل اصول کافی 114
- اشاره 114
- زنده بودن خضر علیه السلام در عصر ائمه اطهار علیهم السلام 114
- روایتی دیگر: امام عسکری علیه السلام و معرفی جانشین خود 115
- بیان علامه طباطبایی در مورد حضرت خضر و ذوالقرنین 119
- جلسه 16 122
- ادامه بحث علامه طباطبایی در خصوص زندگی و حیات خضر علیه السلام 122
- روایت دوم: روایت نواس بن سمعان 128
- جلسه 17 131
- چرا در کتاب های عامه از دجال، به مسیح دجال تعبیر می شود؟ 131
- محل خروج دجال 132
- اشاره 133
- اشاره 133
- روایت اول ( خروج دجال از اصفهان) 133
- آیا دجال از ناحیه اصفهان است؟ 133
- وصف قریه یهودیه اصفهان در معجم البلدان 135
- اشاره 137
- روایت دوم 137
- جلسه 18 137
- روایت سوم 138
- نزال بن سبره در طرق روایات شیعه و اهل سنت 138
- روایت چهارم 140
- روایت پنجم 140
- اشاره 140
- روایت طبق نقل ابن ابی شیبه 140
- روایت طبق نقل مسند احمد 141
- روایت ششم 141
- بررسی شخصیت ذکوان اباصالح 142
- تجلیل اهل سنت از ذکوان 143
- تضعیف روایت به واسطه وجود ذکوان 143
- یحیی بن سعید قطان؛ پدر علم رجال اهل سنت 144
- بررسی شخصیت حرب بن شداد 144
- احتمال خروج دجال از مناطق دیگر (مرو، بلخ، سجستان و…) 146
- جلسه 19 146
- اشاره 146
- سجستان (سیستان) 147
- ارادت مردم سجستان به امیر المؤمنین علیه السلام 148
- خروج دجال از سیستان طبق نقل شیخ صدوق 149
- روایت خروج دجال از سجستان 149
- دیدگاه مؤلف کتاب "عقیده المسیح الدجال فی الادیان" 150
- اشاره 151
- روایت نواس بن سمعان 151
- تحلیل سعید ایوب از روایت 152
- بیان مصنف عبدالرزاق در مورد خروج دجال 153
- آیا دجال شخص است یا جریان؟ 155
- دیدگاه اول: دجال جریان است، نه یک شخص 155
- اشاره 155
- دیدگاه دوم: دجال شخص است، نه جریان 156
- دیدگاه سید بن طاووس در مورد روایات ابن عباس 158
- خروج دجال، قبل از ظهور یا بعد از آن؟ 158
- جلسه 20 158
- اشاره 158
- روایت خروج دجال بر اساس نقل ابن شهر آشوب 160
- روایت خروج دجال طبق نقل منتخب الانوارالمضیئه 161
- بررسی دیدگاه مرحوم صدر در مورد جریان بودن دجال 163
- ابهام در زمان خروج دجال، قبل یا بعد از ظهور 163
- اشاره 163
- نقد توجیهات شهید صدر در مورد روایت صحیح مسلم 163
- بررسی و نقد دیدگاه مرحوم صدر 171
- اشاره 174
- اشکالاتی چند بر نظریه جریان بودن دجال 174
- بیان مرحوم صدر در جلد سوم (تاریخ مابعد الظهور) 176
- اشکال بر شهید صدر 177
- روایات مورد استناد مرحوم صدر 181
- نتیجه نهایی 183
- کتابنامه 186
ندارد و این که محمّد رسول خدا و بنده او است و شهادت می دهم که پدرت، امیرالمومنین جانشین بر حق پیامبر است و پیوسته نیز بدان معترف بودم و شهادت می دهم که تو وصی پدرت و جانشین اویی! و شهادت می دهم که حسین بن علی وصی و جانشین پدرش پس از تو است. سپس تا به آخر ائمه را نام برد. راوی از امام صادق علیه السلام سوال می کند که آن سائل که بود؟ امام صادق علیه السلام فرمود: خضر.
این روایت در کافی شریف هم آمده، ضمن این که حضرت خضر علیه السلام پس از نام بردن دوازده امام، به امیر مومنان سلام می کند.
روایت، طبق نقل اصول کافی
وَ السَّلَامُ عَلَیکَ یا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَهُ الله وَ بَرَکَاتُهُ، ثُمَّ قَامَ فَمَضَی، فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ :یا أَبَا مُحَمَّدٍ! اتْبَعْهُ فَانْظُرْ أَینَ یقْصِدُ؟ فَخَرَجَ الْحَسَنُ بن عَلِی علیه السلام فَقَالَ :مَا کَانَ إِلَّا أَنْ وَضَعَ رِجْلَهُ خَارِجاً مِنَ الْمَسْجِدِ فَمَا دَرَیتُ أَینَ أَخَذَ مِنْ أَرْضِ الله فَرَجَعْتُ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام فَأَعْلَمْتُهُ .فَقَالَ: یا أَبَا مُحَمَّدٍ! أَ تَعْرِفُهُ؟ قُلْتُ: الله وَ رَسُولُهُ وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ أَعْلَمُ. قَالَ :هُوَ الْخضِرُ؛ (1)
حضرت أمیر علیه السلام به امام حسن علیه السلام فرمود:ای أبا محمّد! برو دنبالش ببین کجا می رود؟ او به دنبالش رفت؛ ولی اثری از او نیافته و گفت: همین که پایش را از مسجد بیرون گذاشت، متوجّه نشدم به کجا رفت. خدمت پدر رسیدم و جریان را باز گفتم. آن حضرت فرمود:ای ابا محمّد! آیا دریافتی او که بود؟ گفتم: خدا و رسول و أمیر المؤمنین داناترند. فرمود: او خضر علیه السلام بود.
زنده بودن خضر علیه السلام در عصر ائمه اطهار علیهم السلام
اشاره
نکته: از این روایت استفاده می شود که حضرت خضر درآن زمان در
1- کلینی، اصول کافی، ج 1، ص526، بَابُ مَا جَاءَ فِی الِاثْنَیْ عَشَرَ وَ النَّصِّ عَلَیْهِم؛ ح1.