- مقدمه ناشر 1
- مقدمه نویسنده 2
- جلسه 1 3
- اشاره 3
- روایات دجال 4
- دجال در منابع اهل سنت 5
- اشاره 5
- روایت دجال طبق نقل صحیح مسلم 7
- دجال در منابع شیعه 9
- تضعیف روایت دجال 9
- اشاره 9
- روایت کمال الدین وتمام النعمه در مورد دجال 9
- پرسش اصبغ بن نباته از دجّال و پاسخ امیرالمومنین علیه السلام 11
- ادامه روایت کمال الدین مرحوم شیخ صدوق 12
- جلسه 2 15
- نکاتی در مورد دجال 15
- بیان مجمع البحرین در معنای دجال 15
- اشاره 15
- محور اول: معنای دجال 15
- بیان لسان العرب در معنای دجال 16
- محور دوم: روایات 18
- دیدگاه اول 23
- قیام های قبل از ظهور، مقبول و یا مردود؟ 23
- اشاره 23
- جلسه 3 23
- دفاع از مختار ثقفی 24
- ارزیابی روایت 24
- نتیجه گیری در خصوص روایات دجال در کتب اربعه 26
- محور سوم: روایات دجال در کتب خاصه، غیر از کتب اربعه 27
- اشاره 27
- مجموعه ورّام و مؤلف آن 27
- جلسه 4 27
- اشاره 27
- روایت دجال در مجموعه ورام 28
- نتیجه کلام علامه مجلسی در مورد مجموعه ورام 28
- علت عنایت علمای شیعه به روایاتِ از طریق اهل سنت 29
- مجموعه ورام از دیدگاه علمای رجال 29
- جلسه 5 31
- نکته ای در تعداد روایات در خصوص دجال 31
- علمایی از شیعه که به نام طبرسی شناخته می شوند 31
- اعتبار کتاب إثبات الهداه بالنصوص و المعجزات 34
- جلسه 6 37
- ویژگی ها و شمایل ظاهری دجال 37
- تردستی دجال 37
- اشاره 37
- اشاره 39
- علمای شیعه و استدلال به دجال 39
- متن خطبه امیر المؤمنین علیهم السلام طبق بیان ابن میثم بحرانی 41
- اشاره 43
- جلسه 7 43
- نکاتی مختصر در مورد شخصیت منذربن جارود 44
- اشاره 46
- ادامه روایت در بیان اقدامات دجال 46
- ماجرای محاوره امام حسن علیه السلام با پادشاه روم 47
- بررسی شخصیت و جایگاه فرات کوفی 51
- جلسه 8 51
- اشاره 52
- چرا کتب رجالی شیعه، از فرات کوفی نام نبرده اند؟ 52
- آثار زیدی ها در یمن 52
- دیدگاه علامه مجلسی در مورد فرات کوفی 52
- شاهد بحث در روایت (محل کشته شدن دجال) 58
- دیدگاه علمای رجال در خصوص معلی بن خنیس 58
- جلسه 9 58
- نتیجه گیری در مورد ابن خنیس 59
- تعارض بین دو روایت در مورد دجال 61
- جواز و عدم جواز تسمیه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در عصر غیبت 63
- روایات تفسیری بحث دجال 65
- اشاره 65
- جلسه 10 65
- طبری و تفسیرش 66
- احمدبن حنبل از دیدگاه ذهبی 67
- اختلاف طبری با احمد بن حنبل 68
- تفسیر طبری از دیدگاه ذهبی 69
- طبری از دیدگاه ذهبی 70
- آیا طبری شیعه است ؟ 70
- طبری از نظر شیعه 71
- کعب الاحبار، تنها از نظر معاویه معتبر است 72
- اشاره 74
- جلسه 11 74
- قتل دجال به نقل از منابع شیعه 74
- اشاره 74
- علم ائمه اطهار علیهم السلام در اعتراف مخالفین 77
- ایمان تمامی اهل کتاب به عیسی علیه السلام قبل از رجعت 79
- دیدگاه مرحوم مجلسی اول 82
- جلسه 12 82
- اشاره 82
- اشاره 82
- دجال از نظر علمای اهل سنت 82
- نتیجه 84
- نافع بن ازرق کیست؟ 87
- ترجمه کلام مرحوم صدوق 89
- دیدگاه شیخ مفید 90
- دیدگاه شیخ طوسی 91
- دیدگاه ابن بطریق 92
- بیان مرحوم اربلی در کشف الغمه 93
- جلسه 13 94
- بیان مرحوم مجلسی ذیل روایت 94
- روایت مصابیح السنه 96
- روایت نافع 97
- بیان برخی از معاصرین در مورد دجال 97
- اشاره 97
- احتمالات در خصوص شخص دجال 98
- اشاره 102
- جلسه 14 102
- احتجاج به وجود دجال برای اثبات عمر طولانی امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف 102
- اشاره 102
- روایات دجال در کتاب های اهل سنت 102
- اشاره 103
- روایت اول: روایت ابو سعید خدری 103
- بیانی در مورد حضرت خضر علیه السلام 106
- خضر و الیاس، دو پیامبر جاودان 110
- جلسه 15 111
- اشاره 111
- طول عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و استدلال به عمر خضر علیه السلام 111
- اشاره 112
- کلامی از امام حسن مجتبی علیه السلامدر پاسخ به فرد سائل 112
- روایت، طبق نقل اصول کافی 114
- اشاره 114
- زنده بودن خضر علیه السلام در عصر ائمه اطهار علیهم السلام 114
- روایتی دیگر: امام عسکری علیه السلام و معرفی جانشین خود 115
- بیان علامه طباطبایی در مورد حضرت خضر و ذوالقرنین 119
- جلسه 16 122
- ادامه بحث علامه طباطبایی در خصوص زندگی و حیات خضر علیه السلام 122
- روایت دوم: روایت نواس بن سمعان 128
- جلسه 17 131
- چرا در کتاب های عامه از دجال، به مسیح دجال تعبیر می شود؟ 131
- محل خروج دجال 132
- آیا دجال از ناحیه اصفهان است؟ 133
- اشاره 133
- روایت اول ( خروج دجال از اصفهان) 133
- اشاره 133
- وصف قریه یهودیه اصفهان در معجم البلدان 135
- اشاره 137
- جلسه 18 137
- روایت دوم 137
- روایت سوم 138
- نزال بن سبره در طرق روایات شیعه و اهل سنت 138
- روایت طبق نقل ابن ابی شیبه 140
- اشاره 140
- روایت پنجم 140
- روایت چهارم 140
- روایت طبق نقل مسند احمد 141
- روایت ششم 141
- بررسی شخصیت ذکوان اباصالح 142
- تضعیف روایت به واسطه وجود ذکوان 143
- تجلیل اهل سنت از ذکوان 143
- یحیی بن سعید قطان؛ پدر علم رجال اهل سنت 144
- بررسی شخصیت حرب بن شداد 144
- احتمال خروج دجال از مناطق دیگر (مرو، بلخ، سجستان و…) 146
- اشاره 146
- جلسه 19 146
- سجستان (سیستان) 147
- ارادت مردم سجستان به امیر المؤمنین علیه السلام 148
- روایت خروج دجال از سجستان 149
- خروج دجال از سیستان طبق نقل شیخ صدوق 149
- دیدگاه مؤلف کتاب "عقیده المسیح الدجال فی الادیان" 150
- اشاره 151
- روایت نواس بن سمعان 151
- تحلیل سعید ایوب از روایت 152
- بیان مصنف عبدالرزاق در مورد خروج دجال 153
- اشاره 155
- آیا دجال شخص است یا جریان؟ 155
- دیدگاه اول: دجال جریان است، نه یک شخص 155
- دیدگاه دوم: دجال شخص است، نه جریان 156
- خروج دجال، قبل از ظهور یا بعد از آن؟ 158
- دیدگاه سید بن طاووس در مورد روایات ابن عباس 158
- جلسه 20 158
- اشاره 158
- روایت خروج دجال بر اساس نقل ابن شهر آشوب 160
- روایت خروج دجال طبق نقل منتخب الانوارالمضیئه 161
- ابهام در زمان خروج دجال، قبل یا بعد از ظهور 163
- اشاره 163
- نقد توجیهات شهید صدر در مورد روایت صحیح مسلم 163
- بررسی دیدگاه مرحوم صدر در مورد جریان بودن دجال 163
- بررسی و نقد دیدگاه مرحوم صدر 171
- اشکالاتی چند بر نظریه جریان بودن دجال 174
- اشاره 174
- بیان مرحوم صدر در جلد سوم (تاریخ مابعد الظهور) 176
- اشکال بر شهید صدر 177
- روایات مورد استناد مرحوم صدر 181
- نتیجه نهایی 183
- کتابنامه 186
فلم یذکر ابن عباس مولانا علیا علیه السلام لأجل ما رأی من الحسد له و الحیف علیه فخاف أن لا تنقل الأخبار عنه إذا أسندها إلیه؛
ابن عباس در نقل روایت، نام امیرالمومنین علیه السلام را نبرده است به جهت حسد و ظلم جامعه وقت بر علی علیه السلام. پس ابن عباس خوف این را داشته که در صورت انتساب روایت به امیرالمومنین علیه السلام، مردم روایت را نقل نکنند. (1)
و إنما إحتمل الحال مثل هذا التأویل؛ و این احتمال است که بیش تر روایات ابن عباس از امیرالمومنین علیه السلام است.
لأنّ مصنف کتاب الإستیعاب ذکر ما کنا أشرنا إلیه أنّ عبد الله ابن عباس قال توفی رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و أنا ابن عشر سنین، و قد قرأت المحکم یعنی المفصل وهو أعرف بعمره و روی عن غیره أنّه کان له عند وفاه النبی صلی الله علیه و آله و سلم ثلاث عشره سنه؛
چون مولف کتاب استیعاب ابن عبدالبر از قول ابن عباس نقل کرده که هنگام وفات رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ده ساله بوده است و روایتی دیگر نقل شده که ابن عباس هنگام وفات رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم 13 ساله بوده است.
فهل تری ابن عشر سنین و ابن ثلاث عشره سنه ممن یدرک کلما أسنده عبد الله ابن
1- مطلبی را عالم سنی مصری می گوید:ای علی! با شما به انصاف رعایت نکردند؛ چرا کلمات و قضاوت های تو در کتاب های ما کم است (بالاخره او 5 سال حاکم جامعه اسلامی بود.) ایشان می گوید: سیاست بنی امیه برجسارت و گستاخی نسبت به امیر المومنین بود. علنا علی علیه السلام را سب و لعن می کردند. این حکومت اجازه نمی داد که کلمات و حکایات علی علیه السلام در جامعه و حوزه ها نقل شود و به همین دلیل بود که سال ها قبر علی علیه السلام مخفی بود تا زمان صادق آل محمد، که ایشان هنگام تشرفشان به نجف اشرف مکان شریف قبر را نشان دادند. علت مخفی بودن قبر این بود که چون حکومتی که زبانش را از جسارت به مولا نگه نمی داشت در صورت معلوم بودن قبر، دستش از جسارت به قبر کوتاه نمی ماند. در دوران امام صادق علیه السلام چون دوران ضعف بنی امیه بود، حضرت قبر را نشان دادند.