- مقدمه ناشر 1
- مقدمه نویسنده 2
- جلسه 1 3
- اشاره 3
- روایات دجال 4
- اشاره 5
- دجال در منابع اهل سنت 5
- روایت دجال طبق نقل صحیح مسلم 7
- اشاره 9
- روایت کمال الدین وتمام النعمه در مورد دجال 9
- تضعیف روایت دجال 9
- دجال در منابع شیعه 9
- پرسش اصبغ بن نباته از دجّال و پاسخ امیرالمومنین علیه السلام 11
- ادامه روایت کمال الدین مرحوم شیخ صدوق 12
- نکاتی در مورد دجال 15
- اشاره 15
- بیان مجمع البحرین در معنای دجال 15
- محور اول: معنای دجال 15
- جلسه 2 15
- بیان لسان العرب در معنای دجال 16
- محور دوم: روایات 18
- اشاره 23
- جلسه 3 23
- قیام های قبل از ظهور، مقبول و یا مردود؟ 23
- دیدگاه اول 23
- دفاع از مختار ثقفی 24
- ارزیابی روایت 24
- نتیجه گیری در خصوص روایات دجال در کتب اربعه 26
- اشاره 27
- اشاره 27
- جلسه 4 27
- مجموعه ورّام و مؤلف آن 27
- محور سوم: روایات دجال در کتب خاصه، غیر از کتب اربعه 27
- روایت دجال در مجموعه ورام 28
- نتیجه کلام علامه مجلسی در مورد مجموعه ورام 28
- علت عنایت علمای شیعه به روایاتِ از طریق اهل سنت 29
- مجموعه ورام از دیدگاه علمای رجال 29
- نکته ای در تعداد روایات در خصوص دجال 31
- علمایی از شیعه که به نام طبرسی شناخته می شوند 31
- جلسه 5 31
- اعتبار کتاب إثبات الهداه بالنصوص و المعجزات 34
- ویژگی ها و شمایل ظاهری دجال 37
- اشاره 37
- جلسه 6 37
- تردستی دجال 37
- اشاره 39
- علمای شیعه و استدلال به دجال 39
- متن خطبه امیر المؤمنین علیهم السلام طبق بیان ابن میثم بحرانی 41
- اشاره 43
- جلسه 7 43
- نکاتی مختصر در مورد شخصیت منذربن جارود 44
- ادامه روایت در بیان اقدامات دجال 46
- اشاره 46
- ماجرای محاوره امام حسن علیه السلام با پادشاه روم 47
- جلسه 8 51
- بررسی شخصیت و جایگاه فرات کوفی 51
- آثار زیدی ها در یمن 52
- دیدگاه علامه مجلسی در مورد فرات کوفی 52
- اشاره 52
- چرا کتب رجالی شیعه، از فرات کوفی نام نبرده اند؟ 52
- شاهد بحث در روایت (محل کشته شدن دجال) 58
- دیدگاه علمای رجال در خصوص معلی بن خنیس 58
- جلسه 9 58
- نتیجه گیری در مورد ابن خنیس 59
- تعارض بین دو روایت در مورد دجال 61
- جواز و عدم جواز تسمیه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در عصر غیبت 63
- جلسه 10 65
- روایات تفسیری بحث دجال 65
- اشاره 65
- طبری و تفسیرش 66
- احمدبن حنبل از دیدگاه ذهبی 67
- اختلاف طبری با احمد بن حنبل 68
- تفسیر طبری از دیدگاه ذهبی 69
- آیا طبری شیعه است ؟ 70
- طبری از دیدگاه ذهبی 70
- طبری از نظر شیعه 71
- کعب الاحبار، تنها از نظر معاویه معتبر است 72
- جلسه 11 74
- اشاره 74
- اشاره 74
- قتل دجال به نقل از منابع شیعه 74
- علم ائمه اطهار علیهم السلام در اعتراف مخالفین 77
- ایمان تمامی اهل کتاب به عیسی علیه السلام قبل از رجعت 79
- دجال از نظر علمای اهل سنت 82
- اشاره 82
- اشاره 82
- جلسه 12 82
- دیدگاه مرحوم مجلسی اول 82
- نتیجه 84
- نافع بن ازرق کیست؟ 87
- ترجمه کلام مرحوم صدوق 89
- دیدگاه شیخ مفید 90
- دیدگاه شیخ طوسی 91
- دیدگاه ابن بطریق 92
- بیان مرحوم اربلی در کشف الغمه 93
- جلسه 13 94
- بیان مرحوم مجلسی ذیل روایت 94
- روایت مصابیح السنه 96
- روایت نافع 97
- بیان برخی از معاصرین در مورد دجال 97
- اشاره 97
- احتمالات در خصوص شخص دجال 98
- روایات دجال در کتاب های اهل سنت 102
- احتجاج به وجود دجال برای اثبات عمر طولانی امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف 102
- جلسه 14 102
- اشاره 102
- اشاره 102
- روایت اول: روایت ابو سعید خدری 103
- اشاره 103
- بیانی در مورد حضرت خضر علیه السلام 106
- خضر و الیاس، دو پیامبر جاودان 110
- جلسه 15 111
- طول عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و استدلال به عمر خضر علیه السلام 111
- اشاره 111
- کلامی از امام حسن مجتبی علیه السلامدر پاسخ به فرد سائل 112
- اشاره 112
- روایت، طبق نقل اصول کافی 114
- اشاره 114
- زنده بودن خضر علیه السلام در عصر ائمه اطهار علیهم السلام 114
- روایتی دیگر: امام عسکری علیه السلام و معرفی جانشین خود 115
- بیان علامه طباطبایی در مورد حضرت خضر و ذوالقرنین 119
- جلسه 16 122
- ادامه بحث علامه طباطبایی در خصوص زندگی و حیات خضر علیه السلام 122
- روایت دوم: روایت نواس بن سمعان 128
- جلسه 17 131
- چرا در کتاب های عامه از دجال، به مسیح دجال تعبیر می شود؟ 131
- محل خروج دجال 132
- آیا دجال از ناحیه اصفهان است؟ 133
- اشاره 133
- اشاره 133
- روایت اول ( خروج دجال از اصفهان) 133
- وصف قریه یهودیه اصفهان در معجم البلدان 135
- اشاره 137
- روایت دوم 137
- جلسه 18 137
- روایت سوم 138
- نزال بن سبره در طرق روایات شیعه و اهل سنت 138
- روایت طبق نقل ابن ابی شیبه 140
- اشاره 140
- روایت پنجم 140
- روایت چهارم 140
- روایت طبق نقل مسند احمد 141
- روایت ششم 141
- بررسی شخصیت ذکوان اباصالح 142
- تجلیل اهل سنت از ذکوان 143
- تضعیف روایت به واسطه وجود ذکوان 143
- بررسی شخصیت حرب بن شداد 144
- یحیی بن سعید قطان؛ پدر علم رجال اهل سنت 144
- جلسه 19 146
- احتمال خروج دجال از مناطق دیگر (مرو، بلخ، سجستان و…) 146
- اشاره 146
- سجستان (سیستان) 147
- ارادت مردم سجستان به امیر المؤمنین علیه السلام 148
- روایت خروج دجال از سجستان 149
- خروج دجال از سیستان طبق نقل شیخ صدوق 149
- دیدگاه مؤلف کتاب "عقیده المسیح الدجال فی الادیان" 150
- اشاره 151
- روایت نواس بن سمعان 151
- تحلیل سعید ایوب از روایت 152
- بیان مصنف عبدالرزاق در مورد خروج دجال 153
- آیا دجال شخص است یا جریان؟ 155
- دیدگاه اول: دجال جریان است، نه یک شخص 155
- اشاره 155
- دیدگاه دوم: دجال شخص است، نه جریان 156
- جلسه 20 158
- دیدگاه سید بن طاووس در مورد روایات ابن عباس 158
- خروج دجال، قبل از ظهور یا بعد از آن؟ 158
- اشاره 158
- روایت خروج دجال بر اساس نقل ابن شهر آشوب 160
- روایت خروج دجال طبق نقل منتخب الانوارالمضیئه 161
- اشاره 163
- بررسی دیدگاه مرحوم صدر در مورد جریان بودن دجال 163
- ابهام در زمان خروج دجال، قبل یا بعد از ظهور 163
- نقد توجیهات شهید صدر در مورد روایت صحیح مسلم 163
- بررسی و نقد دیدگاه مرحوم صدر 171
- اشکالاتی چند بر نظریه جریان بودن دجال 174
- اشاره 174
- بیان مرحوم صدر در جلد سوم (تاریخ مابعد الظهور) 176
- اشکال بر شهید صدر 177
- روایات مورد استناد مرحوم صدر 181
- نتیجه نهایی 183
- کتابنامه 186
با محمد و یاران او دجال را کمک می کنیم و از پیامبر راحت می شویم و حکومت را دجال به ما بر می گرداند. (1) همچنین در بعضی از کتابهای لغت او را فردی یهودی معرفی کرده اند؛ همانند فراهیدی و ابن منظور. (2)
ج) در کلمات بعضی از بزرگان ما سخن از این است که دجال یکی از علائم ظهور بلکه یکی از علائم حتمی است. به عنوان نمونه شیخ مفید می فرماید: «ان الاخبار قدجائت عن ائمه الهدی … قبل سنته منها خروج السفیانی و ظهور الدجال». (3) یعنی روایاتی از ائمه طاهرین راجع به علاماتی که یک سال قبل از ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف اتفاق می افتد، وارد شده است، از جمله این علامات خروج سفیانی و ظهور دجال است. همچنین مرحوم مجلسی اول خروج دجال را ده روز قبل از قیام حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف می داند. (4)
مرحوم حرعاملی در اثبات الهداه، (5) علامه مجلسی، (6) مرحوم آیت الله میلانی، (7) مرحوم ملا اسماعیل اسفراینی متوفای 1288 ه-.ق ، مرحوم بحرانی، (8) حر عاملی در الایقاظ (9) و از معاصران آیت الله مکارم (10) و آیت الله
1- مجمع البیان، ج8، ص822. نیز نک: تفسیر ابو حاتم، ج10، ص3268.
2- تفسیر آلوسی، ج2، ص293؛ تفسیر الدرالمنثور، ج5، ص353.
3- الفصول العشره فی الغیبه، ص121.
4- لوامع صاحب قرانی.
5- اثبات الهدی، ج5، ص345.
6- بحار الانوار، ج52، ص181؛ اعیان الشیعه، ج2، ص81.
7- قادتنا کیف نعرفهم، ج4، ص495.
8- انوار الفرقان، ص217.
9- منار الهدی، ص644.
10- ترجمه الایقاظ من العصمه، ص339.