دجال: سلسله دروس خارج مرکز تخصصی مهدویت صفحه 185

سبحانی (1) دجال را از علائم ظهور شمرده اند. بلکه بعضی از معاصرین فراتر رفته و آن را از علائم حتمیه قرار داده اند، همانند مرحوم محدث قمی. (2) ولی به نظر می رسد که عمده نظر آنان به روایات عامه است و احیاناً قطع و یا اعتبار را از تعدد و استفاضه روایات استفاده کرده اند؛ چنانچه مرحوم شبر تصریح دارد که «رَوَی العامه». (3)

لذا به نظر ما با توجه به اینکه در روایات اهل بیت، کمتر به آن پرداخته شده، حتمیت بلکه علامیت دجال برای ما چندان روشن نیست. هرچند اصل دجال و نقش تخریبی او را انکار نمی کنیم. و الله العالم.

1- الالهیات علی هدی الکتاب و السنه، ج4، ص151؛ بحوث فی الملل و النحل، ج6، ص635؛ الاضواء علی عقائد الشیعه، ص234.
2- منتهی الامال، ج2، ص2118.
3- حق الیقین، ج2، ص404