- مقدمه ناشر 1
- مقدمه نویسنده 2
- جلسه 1 3
- اشاره 3
- روایات دجال 4
- دجال در منابع اهل سنت 5
- اشاره 5
- روایت دجال طبق نقل صحیح مسلم 7
- دجال در منابع شیعه 9
- تضعیف روایت دجال 9
- اشاره 9
- روایت کمال الدین وتمام النعمه در مورد دجال 9
- پرسش اصبغ بن نباته از دجّال و پاسخ امیرالمومنین علیه السلام 11
- ادامه روایت کمال الدین مرحوم شیخ صدوق 12
- اشاره 15
- جلسه 2 15
- نکاتی در مورد دجال 15
- بیان مجمع البحرین در معنای دجال 15
- محور اول: معنای دجال 15
- بیان لسان العرب در معنای دجال 16
- محور دوم: روایات 18
- اشاره 23
- دیدگاه اول 23
- قیام های قبل از ظهور، مقبول و یا مردود؟ 23
- جلسه 3 23
- ارزیابی روایت 24
- دفاع از مختار ثقفی 24
- نتیجه گیری در خصوص روایات دجال در کتب اربعه 26
- جلسه 4 27
- مجموعه ورّام و مؤلف آن 27
- اشاره 27
- اشاره 27
- محور سوم: روایات دجال در کتب خاصه، غیر از کتب اربعه 27
- روایت دجال در مجموعه ورام 28
- نتیجه کلام علامه مجلسی در مورد مجموعه ورام 28
- علت عنایت علمای شیعه به روایاتِ از طریق اهل سنت 29
- مجموعه ورام از دیدگاه علمای رجال 29
- نکته ای در تعداد روایات در خصوص دجال 31
- جلسه 5 31
- علمایی از شیعه که به نام طبرسی شناخته می شوند 31
- اعتبار کتاب إثبات الهداه بالنصوص و المعجزات 34
- جلسه 6 37
- تردستی دجال 37
- اشاره 37
- ویژگی ها و شمایل ظاهری دجال 37
- علمای شیعه و استدلال به دجال 39
- اشاره 39
- متن خطبه امیر المؤمنین علیهم السلام طبق بیان ابن میثم بحرانی 41
- اشاره 43
- جلسه 7 43
- نکاتی مختصر در مورد شخصیت منذربن جارود 44
- اشاره 46
- ادامه روایت در بیان اقدامات دجال 46
- ماجرای محاوره امام حسن علیه السلام با پادشاه روم 47
- بررسی شخصیت و جایگاه فرات کوفی 51
- جلسه 8 51
- اشاره 52
- دیدگاه علامه مجلسی در مورد فرات کوفی 52
- آثار زیدی ها در یمن 52
- چرا کتب رجالی شیعه، از فرات کوفی نام نبرده اند؟ 52
- شاهد بحث در روایت (محل کشته شدن دجال) 58
- دیدگاه علمای رجال در خصوص معلی بن خنیس 58
- جلسه 9 58
- نتیجه گیری در مورد ابن خنیس 59
- تعارض بین دو روایت در مورد دجال 61
- جواز و عدم جواز تسمیه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در عصر غیبت 63
- جلسه 10 65
- روایات تفسیری بحث دجال 65
- اشاره 65
- طبری و تفسیرش 66
- احمدبن حنبل از دیدگاه ذهبی 67
- اختلاف طبری با احمد بن حنبل 68
- تفسیر طبری از دیدگاه ذهبی 69
- طبری از دیدگاه ذهبی 70
- آیا طبری شیعه است ؟ 70
- طبری از نظر شیعه 71
- کعب الاحبار، تنها از نظر معاویه معتبر است 72
- جلسه 11 74
- قتل دجال به نقل از منابع شیعه 74
- اشاره 74
- اشاره 74
- علم ائمه اطهار علیهم السلام در اعتراف مخالفین 77
- ایمان تمامی اهل کتاب به عیسی علیه السلام قبل از رجعت 79
- جلسه 12 82
- دیدگاه مرحوم مجلسی اول 82
- اشاره 82
- دجال از نظر علمای اهل سنت 82
- اشاره 82
- نتیجه 84
- نافع بن ازرق کیست؟ 87
- ترجمه کلام مرحوم صدوق 89
- دیدگاه شیخ مفید 90
- دیدگاه شیخ طوسی 91
- دیدگاه ابن بطریق 92
- بیان مرحوم اربلی در کشف الغمه 93
- جلسه 13 94
- بیان مرحوم مجلسی ذیل روایت 94
- روایت مصابیح السنه 96
- روایت نافع 97
- بیان برخی از معاصرین در مورد دجال 97
- اشاره 97
- احتمالات در خصوص شخص دجال 98
- احتجاج به وجود دجال برای اثبات عمر طولانی امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف 102
- اشاره 102
- جلسه 14 102
- روایات دجال در کتاب های اهل سنت 102
- اشاره 102
- روایت اول: روایت ابو سعید خدری 103
- اشاره 103
- بیانی در مورد حضرت خضر علیه السلام 106
- خضر و الیاس، دو پیامبر جاودان 110
- جلسه 15 111
- اشاره 111
- طول عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و استدلال به عمر خضر علیه السلام 111
- اشاره 112
- کلامی از امام حسن مجتبی علیه السلامدر پاسخ به فرد سائل 112
- اشاره 114
- روایت، طبق نقل اصول کافی 114
- زنده بودن خضر علیه السلام در عصر ائمه اطهار علیهم السلام 114
- روایتی دیگر: امام عسکری علیه السلام و معرفی جانشین خود 115
- بیان علامه طباطبایی در مورد حضرت خضر و ذوالقرنین 119
- جلسه 16 122
- ادامه بحث علامه طباطبایی در خصوص زندگی و حیات خضر علیه السلام 122
- روایت دوم: روایت نواس بن سمعان 128
- جلسه 17 131
- چرا در کتاب های عامه از دجال، به مسیح دجال تعبیر می شود؟ 131
- محل خروج دجال 132
- آیا دجال از ناحیه اصفهان است؟ 133
- اشاره 133
- روایت اول ( خروج دجال از اصفهان) 133
- اشاره 133
- وصف قریه یهودیه اصفهان در معجم البلدان 135
- اشاره 137
- روایت دوم 137
- جلسه 18 137
- روایت سوم 138
- نزال بن سبره در طرق روایات شیعه و اهل سنت 138
- روایت طبق نقل ابن ابی شیبه 140
- اشاره 140
- روایت پنجم 140
- روایت چهارم 140
- روایت ششم 141
- روایت طبق نقل مسند احمد 141
- بررسی شخصیت ذکوان اباصالح 142
- تضعیف روایت به واسطه وجود ذکوان 143
- تجلیل اهل سنت از ذکوان 143
- بررسی شخصیت حرب بن شداد 144
- یحیی بن سعید قطان؛ پدر علم رجال اهل سنت 144
- اشاره 146
- احتمال خروج دجال از مناطق دیگر (مرو، بلخ، سجستان و…) 146
- جلسه 19 146
- سجستان (سیستان) 147
- ارادت مردم سجستان به امیر المؤمنین علیه السلام 148
- روایت خروج دجال از سجستان 149
- خروج دجال از سیستان طبق نقل شیخ صدوق 149
- دیدگاه مؤلف کتاب "عقیده المسیح الدجال فی الادیان" 150
- اشاره 151
- روایت نواس بن سمعان 151
- تحلیل سعید ایوب از روایت 152
- بیان مصنف عبدالرزاق در مورد خروج دجال 153
- آیا دجال شخص است یا جریان؟ 155
- اشاره 155
- دیدگاه اول: دجال جریان است، نه یک شخص 155
- دیدگاه دوم: دجال شخص است، نه جریان 156
- خروج دجال، قبل از ظهور یا بعد از آن؟ 158
- دیدگاه سید بن طاووس در مورد روایات ابن عباس 158
- جلسه 20 158
- اشاره 158
- روایت خروج دجال بر اساس نقل ابن شهر آشوب 160
- روایت خروج دجال طبق نقل منتخب الانوارالمضیئه 161
- بررسی دیدگاه مرحوم صدر در مورد جریان بودن دجال 163
- اشاره 163
- ابهام در زمان خروج دجال، قبل یا بعد از ظهور 163
- نقد توجیهات شهید صدر در مورد روایت صحیح مسلم 163
- بررسی و نقد دیدگاه مرحوم صدر 171
- اشکالاتی چند بر نظریه جریان بودن دجال 174
- اشاره 174
- بیان مرحوم صدر در جلد سوم (تاریخ مابعد الظهور) 176
- اشکال بر شهید صدر 177
- روایات مورد استناد مرحوم صدر 181
- نتیجه نهایی 183
- کتابنامه 186
مرحوم حرعاملی کلام هبه الله موسوی را چنین نقل می کند: «مما ظفرت به من خطب أمیر المؤمنین علیه السلام، مما نقلته من الخزائن الرضویه الطاووسیه، من کتاب یتضمن خطبا لأمیر المؤمنین علیه السلام منها الخطبه اللؤلؤیه»، سپس به بیان سند روایت می پردازد:
«حدثنا أبو الحسن علی بن عبد الله عن أبیه عن یعقوب الجریمی عن أبی حبیش الهروی عن أبی عبد الله بن عبدالرزاق عن أبیه عن جده عن أبی سعید الخدری عن جابر بن عبد الله الأنصاری عن أمیر المؤمنین علیه السلامو ذکر خطبه طویله جدا، فیها علامات آخر الزمان، و أخبار بمغیبات کثیره منها دوله بنی أمیه و بنی العباس و أحوال الدجال و السفیانی».
شاهد روایت عبارت: «ثم ذکر الحرب بینه و بین الدجال، و ذکر أنهم یقتلون عسکر الدجال من أوله إلی آخره» است.
برداشت از روایت
روایت به جنگ و قتل لشکر دجال اشاره می کند و توضیح دیگری در مورد دجال نمی دهد.
روایت دهم: روایت ششم دجال در غیر کتب اربعه
و عن أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام، فی قصه الدجال، قال ألا و إن أکثر أتباعه أولاد الزنا، لاسبوا التیجان ألا و هم الیهود علیهم لعنه الله، یأکل و یشرب، له حمار أحمر (1) طوله ستون خطوه مد بصره، أعور الیمین، و إن ربکم عز و جل لیس بأعور، صمد لا یطعم، فیشمل البلاد البلاء؛ و یقیم الدجال أربعین یوما، أول یوم کسنه، و الثانی کأقل، فلا تزال تصغر و تقصر حتی تکون آخر أیامه کلیله یوم من أیامکم هذه، یطأ الأرض کلها إلا مکه و المدینه و بیت المقدس، و یدخل المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بیت المقدس، و یصلی
1- آیا مطلب را حمل بر ظاهر کنیم یا بگوییم سوار بر حاکمانی است که چنین صفاتی دارند؟ حکام منطقه خالی از این اوصاف نیستند.