- مقدمه ناشر 1
- مقدمه نویسنده 2
- جلسه 1 3
- اشاره 3
- روایات دجال 4
- اشاره 5
- دجال در منابع اهل سنت 5
- روایت دجال طبق نقل صحیح مسلم 7
- دجال در منابع شیعه 9
- اشاره 9
- روایت کمال الدین وتمام النعمه در مورد دجال 9
- تضعیف روایت دجال 9
- پرسش اصبغ بن نباته از دجّال و پاسخ امیرالمومنین علیه السلام 11
- ادامه روایت کمال الدین مرحوم شیخ صدوق 12
- نکاتی در مورد دجال 15
- محور اول: معنای دجال 15
- جلسه 2 15
- بیان مجمع البحرین در معنای دجال 15
- اشاره 15
- بیان لسان العرب در معنای دجال 16
- محور دوم: روایات 18
- اشاره 23
- قیام های قبل از ظهور، مقبول و یا مردود؟ 23
- دیدگاه اول 23
- جلسه 3 23
- دفاع از مختار ثقفی 24
- ارزیابی روایت 24
- نتیجه گیری در خصوص روایات دجال در کتب اربعه 26
- اشاره 27
- مجموعه ورّام و مؤلف آن 27
- جلسه 4 27
- محور سوم: روایات دجال در کتب خاصه، غیر از کتب اربعه 27
- اشاره 27
- نتیجه کلام علامه مجلسی در مورد مجموعه ورام 28
- روایت دجال در مجموعه ورام 28
- علت عنایت علمای شیعه به روایاتِ از طریق اهل سنت 29
- مجموعه ورام از دیدگاه علمای رجال 29
- جلسه 5 31
- علمایی از شیعه که به نام طبرسی شناخته می شوند 31
- نکته ای در تعداد روایات در خصوص دجال 31
- اعتبار کتاب إثبات الهداه بالنصوص و المعجزات 34
- تردستی دجال 37
- اشاره 37
- ویژگی ها و شمایل ظاهری دجال 37
- جلسه 6 37
- علمای شیعه و استدلال به دجال 39
- اشاره 39
- متن خطبه امیر المؤمنین علیهم السلام طبق بیان ابن میثم بحرانی 41
- جلسه 7 43
- اشاره 43
- نکاتی مختصر در مورد شخصیت منذربن جارود 44
- اشاره 46
- ادامه روایت در بیان اقدامات دجال 46
- ماجرای محاوره امام حسن علیه السلام با پادشاه روم 47
- جلسه 8 51
- بررسی شخصیت و جایگاه فرات کوفی 51
- چرا کتب رجالی شیعه، از فرات کوفی نام نبرده اند؟ 52
- آثار زیدی ها در یمن 52
- دیدگاه علامه مجلسی در مورد فرات کوفی 52
- اشاره 52
- شاهد بحث در روایت (محل کشته شدن دجال) 58
- دیدگاه علمای رجال در خصوص معلی بن خنیس 58
- جلسه 9 58
- نتیجه گیری در مورد ابن خنیس 59
- تعارض بین دو روایت در مورد دجال 61
- جواز و عدم جواز تسمیه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در عصر غیبت 63
- جلسه 10 65
- روایات تفسیری بحث دجال 65
- اشاره 65
- طبری و تفسیرش 66
- احمدبن حنبل از دیدگاه ذهبی 67
- اختلاف طبری با احمد بن حنبل 68
- تفسیر طبری از دیدگاه ذهبی 69
- آیا طبری شیعه است ؟ 70
- طبری از دیدگاه ذهبی 70
- طبری از نظر شیعه 71
- کعب الاحبار، تنها از نظر معاویه معتبر است 72
- جلسه 11 74
- قتل دجال به نقل از منابع شیعه 74
- اشاره 74
- اشاره 74
- علم ائمه اطهار علیهم السلام در اعتراف مخالفین 77
- ایمان تمامی اهل کتاب به عیسی علیه السلام قبل از رجعت 79
- دیدگاه مرحوم مجلسی اول 82
- جلسه 12 82
- اشاره 82
- اشاره 82
- دجال از نظر علمای اهل سنت 82
- نتیجه 84
- نافع بن ازرق کیست؟ 87
- ترجمه کلام مرحوم صدوق 89
- دیدگاه شیخ مفید 90
- دیدگاه شیخ طوسی 91
- دیدگاه ابن بطریق 92
- بیان مرحوم اربلی در کشف الغمه 93
- جلسه 13 94
- بیان مرحوم مجلسی ذیل روایت 94
- روایت مصابیح السنه 96
- اشاره 97
- بیان برخی از معاصرین در مورد دجال 97
- روایت نافع 97
- احتمالات در خصوص شخص دجال 98
- احتجاج به وجود دجال برای اثبات عمر طولانی امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف 102
- روایات دجال در کتاب های اهل سنت 102
- جلسه 14 102
- اشاره 102
- اشاره 102
- روایت اول: روایت ابو سعید خدری 103
- اشاره 103
- بیانی در مورد حضرت خضر علیه السلام 106
- خضر و الیاس، دو پیامبر جاودان 110
- جلسه 15 111
- اشاره 111
- طول عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و استدلال به عمر خضر علیه السلام 111
- کلامی از امام حسن مجتبی علیه السلامدر پاسخ به فرد سائل 112
- اشاره 112
- روایت، طبق نقل اصول کافی 114
- زنده بودن خضر علیه السلام در عصر ائمه اطهار علیهم السلام 114
- اشاره 114
- روایتی دیگر: امام عسکری علیه السلام و معرفی جانشین خود 115
- بیان علامه طباطبایی در مورد حضرت خضر و ذوالقرنین 119
- جلسه 16 122
- ادامه بحث علامه طباطبایی در خصوص زندگی و حیات خضر علیه السلام 122
- روایت دوم: روایت نواس بن سمعان 128
- جلسه 17 131
- چرا در کتاب های عامه از دجال، به مسیح دجال تعبیر می شود؟ 131
- محل خروج دجال 132
- آیا دجال از ناحیه اصفهان است؟ 133
- اشاره 133
- روایت اول ( خروج دجال از اصفهان) 133
- اشاره 133
- وصف قریه یهودیه اصفهان در معجم البلدان 135
- اشاره 137
- روایت دوم 137
- جلسه 18 137
- روایت سوم 138
- نزال بن سبره در طرق روایات شیعه و اهل سنت 138
- اشاره 140
- روایت طبق نقل ابن ابی شیبه 140
- روایت پنجم 140
- روایت چهارم 140
- روایت طبق نقل مسند احمد 141
- روایت ششم 141
- بررسی شخصیت ذکوان اباصالح 142
- تضعیف روایت به واسطه وجود ذکوان 143
- تجلیل اهل سنت از ذکوان 143
- یحیی بن سعید قطان؛ پدر علم رجال اهل سنت 144
- بررسی شخصیت حرب بن شداد 144
- احتمال خروج دجال از مناطق دیگر (مرو، بلخ، سجستان و…) 146
- اشاره 146
- جلسه 19 146
- سجستان (سیستان) 147
- ارادت مردم سجستان به امیر المؤمنین علیه السلام 148
- روایت خروج دجال از سجستان 149
- خروج دجال از سیستان طبق نقل شیخ صدوق 149
- دیدگاه مؤلف کتاب "عقیده المسیح الدجال فی الادیان" 150
- اشاره 151
- روایت نواس بن سمعان 151
- تحلیل سعید ایوب از روایت 152
- بیان مصنف عبدالرزاق در مورد خروج دجال 153
- اشاره 155
- آیا دجال شخص است یا جریان؟ 155
- دیدگاه اول: دجال جریان است، نه یک شخص 155
- دیدگاه دوم: دجال شخص است، نه جریان 156
- دیدگاه سید بن طاووس در مورد روایات ابن عباس 158
- جلسه 20 158
- خروج دجال، قبل از ظهور یا بعد از آن؟ 158
- اشاره 158
- روایت خروج دجال بر اساس نقل ابن شهر آشوب 160
- روایت خروج دجال طبق نقل منتخب الانوارالمضیئه 161
- نقد توجیهات شهید صدر در مورد روایت صحیح مسلم 163
- ابهام در زمان خروج دجال، قبل یا بعد از ظهور 163
- اشاره 163
- بررسی دیدگاه مرحوم صدر در مورد جریان بودن دجال 163
- بررسی و نقد دیدگاه مرحوم صدر 171
- اشاره 174
- اشکالاتی چند بر نظریه جریان بودن دجال 174
- بیان مرحوم صدر در جلد سوم (تاریخ مابعد الظهور) 176
- اشکال بر شهید صدر 177
- روایات مورد استناد مرحوم صدر 181
- نتیجه نهایی 183
- کتابنامه 186
جلسه 6
ویژگی ها و شمایل ظاهری دجال
اشاره
چنان که در مباحث گذشته در این موضوع، روایتی از کمال الدین شیخ صدوق نقل شد، مجددا به طور خلاصه، روایت مطرح می شود:
«عینه الیمنی ممسوحه؛ و العین الأخری فی جبهته تضئ کأنها کوکب الصبح، فیها علقه کأنها ممزوجه بالدم، بین عینیه مکتوب کافر، یقرؤه کل کاتب و أمی، یخوض البحار و تسیر معه الشمس، بین یدیه جبل من دخان، و خلفه جبل أبیض یری الناس أنه طعام».
تردستی دجال
«یخرج حین یخرج فی قحط شدید تحته حمار أقمر»؛ آیا واقعا حمار است یا منظور حکامی است که همین وضع را دارند و تحت سلطه دجال هستند؟
خطوه حماره میل، تطوی له الأرض منهلا منهلا، لا یمر بماء إلا غار ()، إلی یوم القیامه، ینادی بأعلی صوته یسمع ما بین الخافقین من الجن والإنس و الشیاطین یقول: إلی أولیائی أنا الذی خلق فسوی و قدّر فهدی، أنا ربکم الأعلی. وکذب عدو الله، إنه أعور یطعم الطعام، ویمشی فی الأسواق؛ (یعنی بشر است)، و إن ربکم عز و جل لیس بأعور. (1)
1- در بعضی از روایات منابع دست اول اهل سنت آمده که عزراییل برای قبض روح حضرت موسی علیه السلام آمد و چون بدون هماهنگی قبلی آمده بود حضرت موسی مشتی به چشم او زد و اوکور شد، لذا عزراییل یک چشمی است!