اسلام فراتر از زمان‌ صفحه 108

1- (فَلا اقْسِمُ بِرَبِ اْلمَشارِقِ وَ اْلمَغارِب) «1» سوگند به پروردگار مشرقها و مغربها!

2- (رب السَّماوات وَ اْلَارْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ رَبُّ اْلمَشارِقِ). «2»

پروردگار آسمانها و زمين و آنچه در ميان آن دو قرار دارد: و پروردگار مشرقها!.

در اينجا دو سؤال پيش مي‌آيد:

1- بعد از ذكر آسمانها و زمين و آنچه در ميان آن دو قرار گرفته ديگر چه نيازي به ذكر مشارق (مشرق ها) مي‌باشد كه اين نيز جزئي از آن است.

پاسخ اين سؤال با توجه به يك نكته روشن مي‌شود و آن اين كه: مشارق خواه اشاره به مشرقها و خاستگاههاي خورشيد در ايام سال بوده باشد: و يا مشرق هاي ستارگان مختلف آسمان: همه داراي نظم و برنامه خاصي است كه نظام آنها علاوه بر نظام آسمانها و زمين قدرت و علم بي‌پايان آفريننده و مدبر آنها است.

خورشيد آسمان در هر روز از سال از نقطه‌اي غير از نقطه روز قبل و بعد طلوع مي كند: و فاصله اين نقاط با يك ديگر آنقدر منظم و دقيق است كه حتي يك هزارم ثانيه كم و زياد نمي‌شود: و هزاران هزار سال است كه نظم مشارق شمس برقرار مي‌باشد.

در طلوع و غروب ستارگان ديگر نيز همين نظام حكمفرما است.

بعلاوه اگر خورشيد اين مسير تدريجي را در طول سال نمي‌پيمود: فصول چهارگانه و بركات مختلفي كه از آن حاصل مي‌شود عايد ما نمي‌گشت: و اين خود نشانه ديگري بر عظمت و تدبير او است.

از اين گذشته يكي ديگر از معاني مشارق اين است كه زمين به خاطر كُروي بودن هر نقطه‌اي از آن نسبت به نقطه ديگر مشرق يا مغرب محسوب مي‌شود، و به اين ترتيب آيه فوق ما را به كرويت زمين و مشرقها و مغربهاي آن توجه مي‌دهد (اراده هر دو معني از آيه نيز بي‌مانع است).

2- سؤال ديگر اين كه: چرا در مقابل مشارق اين آيه سخن از مغارب به ميان نيامده همانگونه كه در آيه 40 سوره معارج آمده است: فلا اقسم برب المشارق و المغارب:

سوگند به پروردگار مشرقها و مغربها!؛