اسلام فراتر از زمان‌ صفحه 118

براي آنها كه تفكر مي كنند.

به دنبال آيه قبل از آيه فوق كه انسان را به آسمانها مي‌برد و آيات الهي را در عالم بالا نشان مي‌دهد دومين آيه از آيات توحيدي اين سوره: انسان را به مطالعه زمين و كوهها و نهرها و انواع ميوه‌ها و طلوع و غروب خورشيددعوت مي كند: تا بينديشد كه محل آسايش و آرامش او در آغاز چه بوده و چگونه به اين صورت در آمده است مي‌گويد: او كسي است كه زمين را گسترش داد (و هو الذي مد الارض).

آنچنان، گسترد كه براي زندگي انسان و پرورش گياهان و جانداران آماده باشد:

گودالها و سراشيبي‌هاي تند و خطرناك را بوسيله فرسايش كوهها و تبديل سنگها به خاك پر كرد: و آنها را مسطح و قابل زندگي ساخت: در حالي كه چين خوردگيهاي نخستين آنچنان بودند كه اجازه زندگي به انسان نمي‌دادند.

اين احتمال نيز در اين جمله وجود دارد كه منظور از مد الارض اشاره به همان مطلبي باشد كه دانشمندان زمين شناسي مي گويند كه تمام زمين در آغاز زير آب پوشيده بود: سپس آبها در گودالها قرار گرفت و خشكيها تدريجاً از آب سر بر آوردند و روز به روز گسترده شدند: تا به صورت كنوني در آمدند.

پس از آن به مسأله پيدايش كوهها اشاره مي كند و مي‌فرمايد: خداوند در زمين كوهها قرار داد (و جعل فيها رواسي).

همان كوههائي كه در آيات ديگر قرآن اوتاد (ميخهاي) زمين معرفي شده شايد به دليل اين كه كوهها از زير به هم پنجه افكنده‌اند و همچون زرهي تمام سطح زمين را پوشانده كه هم فشارهاي داخلي را از درون خنثي كنند و هم نيروي فوق العاده جاذبه ماه و جزر و مد را از بيرون: و به اين ترتيب: تزلزل و اضطراب و زلزله‌هاي مداوم را از ميان ببرند و كره زمين را در آرامش براي زندگي انسانها نگه دارند.

ذكر كوهها بعد از ذكر گسترش زمين گويا اشاره به آن است كه نه زمين آنچنان گسترده است كه هيچ پستي و بلندي در آن نباشد كه در اين صورت هرگز بارانها و آبها روي آن قرار نمي‌گرفت و يا همه جا تبديل به باتلاق مي‌گشت و طوفانها دائما بر سطح آن جريان داشت: ولي با آفرينش كوهها از هر دو جهت امن و امان شد.

و نه تمامش كوه و دره است كه قابل زندگي نباشد: و در مجموع تركيبي است از