اسلام فراتر از زمان‌ صفحه 131

و اگر تناسب چشمه‌هاي اشك با كشش اين روزنه‌ها نيز به هم خورد باز همين موضوع تكرار مي‌شود.

در مورد غده‌هاي بزاقي دهان نيز مسأله همين است كمبود آن زبان و دهان و گلو را خشك و فزوني آن مزاحم سخن گفتن و موجب جريان آب از دهان به خارج است.

تركيب آب چشم كه طعم شوري دارد چنان است كه بافتهاي ظريف چشم را كاملا حفظ مي كند: و به هنگام نشستن گرد و غبار و اشياء ديگر بر چشم به طور خودكار فوران مي‌يابد و موجود مزاحم را به بيرون پرتاب مي كند

اما تركيب آب دهان طعم ديگري ندارد: تا طعم غذاها حفظ شود و املاحي در آن وجود دارد كه عامل بسيار مؤثري براي هضم غذا است.

اگر در جنبه‌هاي فيزيكي و شيميائي اين دو چشمه جوشان و نظام دقيق و حساب شده و ظرافتها و منافع و بركات آن بينديشيم يقين خواهيم كرد كه نمي‌تواند عامل تصادف كور و كر به وجود آورنده آن باشد: مطالعه همين يك آيه انفسي به ظاهر كوچك كافي است كه براي ما تبيين كند او حق است سَنُريهِمْ اياتِنا في الافاقِ وَ في أَنفُسِهِمْ حَتَّي يَتَبَينَ لَهُمْ أَنَّهُ الحَقُّ

امام صادق عليه السلام در حديث معروف توحيد مفضل كه پر است از ذكر آيات آفاقي و انفسي پروردگار در اشاره كوتاه و پر معني به اين مطلب مي‌فرمايد: اي مفضل! تأمّل الرّيق و ما فيه من المنفعة، فانه جعل يجري جريانا دائما الي الفم، ليبل الحلق و اللَّه واة فلا يجف، فان هذه المواضع لو جعلت كذلك كان فيه هلاك الانسان، ثم كان لا تستطيع ان يسيغ طعاما اذا لم يكن في الفم بلة تنفذه، تشهد بذلك المشاهدة: در آب دهان و منافعي كه در آن وجود دارد بينديش: اين آب به طور دائم به سوي دهان سرازير است تا حلق و زبان كوچك را (كه نقش مهمي در بلع غذا دارد) مرطوب نگهدارد و خشك نشود چرا كه اگر اين اعضا خشك شوند انسان هلاك مي‌شود و اصولا هنگامي كه در دهان رطوبتي نباشد نمي‌تواند غذائي فرو برد تجربه و مشاهده گواه بر اين معني است. از جسم انسان كه بگذريم روح او كانون عجائبي است كه همه دانشمندان را حيران كرده: و از اين آيات بينات هزاران هزار در عالم هستي وجود دارد كه همه گواهي مي‌دهند انه الحق.