داستان های قرآن صفحه 530

یکی از حکمای صالح و وارسته بزرگ تاریخ، حضرت لقمان - علیه السلام - است که نام مبارکش در قرآن، دو بار(1) آمده، و یک سوره قرآن (سوره سی و یکم) به نام او است. از این رو خداوند در این سوره از او یاد کرده که فرزندش را به ده اندرز حکیمانه و بسیار مهم نصیحت کرده که در قرآن در ضمن پنج آیه(2) بیان شده است.

شیوه بیان قرآن نشان می‌دهد که لقمان - علیه السلام - پیغمبر نبوده است، و در حدیثی از پیامبر اکرم - صلّی الله علیه و آله - نقل شده فرمود: «حَقّاً اَقُولُ لَمْ یکُنْ لُقْمانُ نَبِیاً وَ لکِنْ کانَ عَبْداً کَثِیرّ التَّفَکُّرِ، حُسْنَ الْیقِینِ، اَحَبَّ اللهَ فَاَحَبَّهُ، وَ مَنَّ عَلَیهِ بِالْحِکْمَة؛ به حق می‌گویم که لقمان - علیه السلام - پیامبر نبود، ولی بنده‌ای بود که بسیار فکر می‌کرد، ایمان و یقینش عالی بود، خدا را دوست داشت، و خدا نیز او را دوست داشت و نعمت حکمت را به او عنایت فرمود.»(3)

ویژگی‌های حضرت لقمان - علیه السلام -

1. لقمان - علیه السلام - از کسانی بود که عمر طولانی کرد، عمرش را از دویست تا 560 سال و از هزار تا 3500 سال نوشته‌اند.

2. سلسله نسب او را چنین نوشته‌اند: «لقمان بن عنقی بن مزید بن صارون»، و لقبش ابُوالاسود بود، بعضی او را پسر خاله، یا خواهرزاده حضرت ایوب - علیه السلام - می‌دانند که سلسله نسبش به ناحور بن تارُخ (برادر ابراهیم خلیل) می‌رسد.

3. او از اهالی نوبه(4) واقع در سرزمین آفریقا بود، از این رو سیاه چهره و دارای لبهای ستبر و درشت بود، و قدمهای گشاد و بلند داشت.

4. او مدتی چوپان و برده قین بن حسر (از ثروتمندان بنی اسرائیل) بود سپس بر اثر بروز حکمت از او، اربابش او را آزاد ساخت.(5)

محدّث و مورّخ معروف، مسعودی می‌نویسد: «لقمان از اهالی نَوْبه (واقع در آفریقا) بود، ارباب او «قین بن حسر» نام داشت، لقمان در دهمین سال حکومت حضرت داوود - علیه السلام - به دنیا آمد، عبد صالح بود، خداوند نعمت حکمت را به او عطا کرد، او در نقاط مختلف زمین، عمر طولانی کرد، همواره حکمت و وارستگی از او آشکار می‌شد و تا عصر حضرت یونس - علیه السلام - زندگی کرد.(6)

5. در حدیثی آمده لقمان به پسرش گفت:

«یا بُنّی اِنِّی خَدَّمْتُ اَرْبَعَمِأة نَبِی، وَ اَخَذْتُ مِنْ کَلامِهِمْ اَرْبَعَ کَلِماتٍ، وَ هی: اِذا کُنتَ فِی الصَّلوة فَاحْفِظْ قَلْبَکَ، وَ اِذا کُنتَ عَلَی الْمائِدَة فَاحْفَظْ حَلْقَکَ، وَ اِذا کُنْتَ فِی بَیتِ الْغَیرِ فَاحْفَظْ عَینَکَ، وَ اِذا کُنْتَ بَینَ الْخَلْقِ فَاحْفَظْ لِسانَکَ؛