شناخت قرآن(کمالی) صفحه 113

را سامعه احساس مي‌كرد. اساسا هيچ زباني وجود ندارد كه از اختلاف لهجات مصون باشد. به طور مثال در زبان فارسي كلمه «كرد» را در قالب ماضي مطلق، ملاحظه كنيد؛ در اداهاي مختلف، چند جرس صوتي از آن پديد مي‌آيد كه تا حد تغيير در اعراب و حتي حروف مي‌رسد: تهراني كه زبانش زبان فرهنگي ايران است مي‌گويد: «كرد» به فتح كاف؛ شيرازي مي‌گويد: «كرد» به كسر كاف؛ ملايري:

«كرده» با هاء كشيده در ادا؛ دزفولي: «كورد» با اضافه واو ساكن؛ شوشتري: «كرد» به ضمّ كاف؛ مازندراني: «ها كرده» با اضافه هاء در اول و آخر؛ و به طور قطع ده‌ها لهجه ديگر از سمناني، اصفهاني، بلوچي و غيره هست كه از دسترس ما خارج است.

اين نوع اختلاف لهجه را اگر بر مخارج حروف، همچنين شدت و رخوت در اداء و امثال آنها بيفزاييم و تداخل آنها را حساب كنيم، اختلافاتي در ادا و جرس‌هاي صورتي پديد مي‌آيد كه از شماره بيرون است. «1»

تنبيه:

اگر گويند اهل هر زبان- با همه اختلافاتي كه در لهجه‌ها دارد- يك زبان و لهجه كتابي نيز دارد كه متون مقدس خود را هم با آن زبان مي‌نويسد و هم بر طبق آن مي‌خواند، مانند آنكه همه ايرانيان ديوان حافظ را يكنواخت مي‌خوانند؛ مي‌گوييم درست است، اما مرور زماني لازم است تا در اثر ضبط و تدوين و ممارست و فرا گرفتن از معلم شفاهي اين كار عملي گردد. و اين موضوع درباره قرآن هم صادق است، كه مي‌بينيم مرور زمان چندين صد ساله، هم عسر و حرج‌هاي اوليّه در ادا را از

از موارد اختلاف لهجات مي‌توان نمونه‌هاي ذيل را ذكر كرد:

اظهار همزه يا حذف و يا قلب آن؛ و نيز اختلاف حركات مانند: «نستعين» به فتح نون و به كسر آن؛ اختلاف در تركيب مانند: «ما زيد بقائم» يا «ما زيد قائما»؛ اختلاف در حروف مانند: «اولئك» يا «اولالك»؛ اختلاف در محل مانند:

«صاعقه» يا «صاقعه»؛ اختلاف در تأنيث مانند: «هذه البقرة» يا «هذا البقرة»؛ تبديل حروف مانند: «حج» يا «حگ» با گاف فارسي؟! همچنين «قال» و «گال»؛ كوتاه كردن مانند: «اگلك» به جاي «اقول لك»، «واش تردي» به جاي «اي شيئي تريده»؛ و هزاران ارقام ديگر كه تغييري در معني نمي‌دهد، اما فهم آن بدون مشافهه و انس براي غير صاحب لهجه، متعسّر و گاهي متعذّر است.