شناخت قرآن(کمالی) صفحه 118

است كه به خدا و روز آخرت ايمان داشته باشد.

«مبرّد» نحوي مي‌گفت: اگر قاري بودم مي‌خواندم: «و لكنّ البرّ» به فتح باء، تا انسجام جمله بهتر باشد.

2- نظرات كلامي‌

از نمونه‌هاي آن يكي قوله تعالي است:

فَتُوبُوا إِلي بارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ. (البقرة: 54) پس به سوي پروردگارتان توبه كنيد، پس خود يكديگر را بكشيد كه اين براي شما بهتر است.

برخي از معتزله گمان كرده‌اند روا نيست كه خداوند ايشان را به كشتن خودشان فرمان داده باشد، و بنابراين «فاقتلوا» را تحريف كرده، «فاقيلوا» خوانده‌اند.

در صورتي كه اين استبعاد بيجا است و نشانه بيخبري ايشان است، زيرا عين همين مطلب در تورات، سفر خروج، فصل 32، آيه 27 مذكور است.

3- نظرات سياسي‌

«ابو عبيد» در «فضائل»، و «ابن جرير» در «تفسير»، و «ابو الشيخ» از «محمّد بن كعب قرظي»، و «حاكم» در «مستدرك» به شرط الشيخين عن «اسامة» و «محمّد بن ابراهيم التّيمي»، و نيز در «كنز العمّال» نقل شده مسندا از «عمر بن العامر الانصاري»، كه عمر بن الخطاب، آيه مباركه ذيل را چنين مي‌خواند:

وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ. (التوبة: 100) او با رفع «راء» در انصار مي‌خواند كه عطف باشد بر «السَّابِقُونَ» (نه بر مهاجرين) و نيز با حذف «واو» عاطفه مقدم بر «الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ» كه صفت باشد براي انصار (نه عطف بر مهاجرين و انصار). در نتيجه معني آيه طبق قرائت عمر چنين مي‌شود: سابقين اوّلين از مهاجرين، همچنين انصاري كه پيروي از مهاجرين در احسان كردند خداوند از ايشان راضي شد، الخ. در صورتي كه قرائت صحيح چنان است كه گذشت، يعني به كسر «راء» «الانصار»، معطوفا بر مهاجرين، و اثبات «واو» پيش از «الَّذِينَ» عطفا علي الانصار و المهاجرين، كه معني و مراد اللّه چنين است:

سابقين اوّلين، هم از مهاجرين و هم از انصار، و نيز كساني كه متابعت ايشان به احسان كردند، خداوند از ايشان راضي شد و ايشان نيز از خدا.

قرائت عمر، آيه را در دو مورد از مراد اللّه منحرف مي‌ساخت: