شناخت قرآن(کمالی) صفحه 119

اول- سلب امتياز سابقيت از انصار.

دوّم- حذف گروهي به نام تابعين.

اكنون به داستان مراجعه كنيد:

وقتي «زيد بن ثابت»، به عمر تذكر داد كه الانصار و الّذين، هر دو عطف‌اند بر المهاجرين، عمر با تعجب گفت: من گمان مي‌كردم سابقيت منصبي است ويژه مهاجرين! زيد بن ثابت گفت: يا أمير المؤمنين، «وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ» با «واو» عاطفه صحيح است. عمر نپذيرفت و دوباره آن را بي «واو» خواند. ناچار زيد گفت:

أمير مؤمنان داناتر است. عمر گفت: «ابيّ بن كعب» را بياوريد. چون بيامد «و الّذين» را با «واو» خواند. و عمر باز بي «واو» خواند. و تا چند بار، هر يك براي تأكيد گفته خود به بيني ديگري اشاره مي‌كرد، و آن را مي‌خواند. تا آنكه «ابيّ» گفت: به خدا سوگند پيغمبر براي من چنين خوانده است و تو اي عمر اشتباه مي‌كني. آن وقت عمر گفت: اكنون بله، اكنون بله (فنعم اذن، فنعم اذن). «1»

از اينجا بخوبي مي‌توان دريافت كه تلاش براي موافق ساختن قرائات با آراء كلامي و سياسي و حزبي، تا چه اندازه قوي و پيگير بوده است. و قويتر از آن، اعجاز قرآن در مصون ماندن از تحريف، طبق وعده صريح خداوند در آمدن حق و رفتن باطل است كه: «اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَ يَمُدُّهُمْ فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ».

توضيح مهم:

قبلا گفتيم كه يكي از علل بروز اختلاف نارسايي ضبط بود، چه بسا در حافظه و چه بسا در مكتوبات. و آن نارسايي ضبط در مكتوب، چه بسا به علت نبودن علامت براي اعراب و حروف پيش مي‌آمد؛ و اين علت، در دوران دوم، باعث اختلافات بسياري مي‌شد كه نمونه‌هاي آن را ذيلا مي‌آوريم.

قبلا يادآوري كنيم كه مصاحف عثماني را بدون نقطه و اعراب نوشتند، تا احتمال قرائات مختلف و جائز التلاوه را بدهد، مگر در بعضي موارد كه لازم نبود.

چنانچه «فرّاء» در «معاني القرآن» نوشته است كه «زيد» بعضي از حروف را منقوط نوشت.