شناخت قرآن(کمالی) صفحه 123

بررسي روايات سبعة احرف‌

اشاره

به طور كلي، آراء علما درباره صحت اين احاديث مختلف است، همچنين راجع به مراد از حرف و مصاديق آن؛ كه مفصلا درباره آن بحث خواهيم كرد.

مضمون حديث را، با اختلافاتي كه در تعبير دارد، بيست و يك تن از صحابيان نقل كرده‌اند. «ابو يعلي» در «مسند» ش گويد:

عثمان بر منبر گفت: كسي را كه از پيغمبر شنيده باشد كه فرمود: «انّ القرآن انزل علي سبعة احرف كلّها شاف كاف» سوگند مي‌دهم كه برخيزد. چندان برخاست و شهادت داد كه به شماره در نمي‌آمد. عثمان گفت من هم با آنها شهادت مي‌دهم.

«زرقاني»، به نقل از «الف باء البلوي» تأليف «قسطلاني» گويد:

«ابو عبيد قاسم بن سلام» آن را متواتر مي‌داند. تأليفات خاصي درباره سبعة احرف هست، از آن جمله «ابن شامة» در قرن هفتم، و علامّه «شيخ محمّد بخيت» در قرن حاضر.

و اين باب، معترك (ميدان نبرد) آراء است، تا آنجا كه بعضي علما از خوض در آن طفره رفته و مشكلش خوانده‌اند. همچنين جولانگاهي براي معاندان است. «سيوطي» گفته است كه اين حديث، حديث مشكل و نامفهومي است.

اما به عقيده ما، مضمون مشترك احاديث نه مشكل است، نه نامفهوم و نه طفره از حلّ مشكلات آن چاره كار است. با اندكي صرف وقت و دقّت در موارد مختلف بخوبي روشن مي‌شود كه اين حديث، هم مرفوعه است، هم مستفيضه، هم مفهوم و هم متقن. مهمتر آنكه اگر اين حديث نمي‌بود، هر آينه خلائي در احكام قرائت بود، كه مستندي جز حديث مزبور براي آن نمي‌توان يافت. اينك تفصيل مطالب:

وجوه اشتراكي را كه از مجموع اخبار سبعة احرف مي‌توان استخراج نمود از اين قرارند:

وجود اختلاف در قرائت، اصلا امر ممدوحي نبوده است، و از اين واقعه پيغمبر اكرم رنج مي‌برده، اما چاره‌اي جز صبر و مماشاة نبوده است. زيرا اقوام ابتدايي و تازه مسلمان، بي‌گذشت زمان نمي‌توانستند لهجه خود را تصحيح كنند. در بعضي از روايات ملاحظه مي‌شود كه در وقت عرضه اختلافات، تعبيرهايي مانند: «فتغيّر وجهه»، «فاحمر وجه رسول اللّه»، «فسكت رسول اللّه»، به كار رفته، و كاملا روشن است كه اين