شناخت قرآن(کمالی) صفحه 124

اختلافات در نظر پيغمبر اكرم ممدوح نبوده است، هر چند الزاما تا زماني كه قرائت نصّ منزل به لهجه قريش براي بسياري از نو مسلمانان متعسّر بوده است، از اين لحاظ كه: «وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ» و «لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها»، اين اختلاف قرائات، در محدوده خود جايز و مقبول عند اللّه بوده است، گذشته از آنكه تكليف به مالا يطاق، عقلا جايز نيست.

ملاحظه كنيد كه در روايات سبعة احرف، علّت اين توسعه و جواز، مصرّحا ياد شده است، با تعبيرات ذيل:

«هوّن علي امّتي» و «انّ امّتي لا يطيق» و «بعثت الي امّة امّيّن فيهم الشّيخ الفاني و العجوز الكبير و الغلام» و «خفّف علي امّتي» و «انّ امّتي لا تستطيع». «1»

جاي تأسف است كه برخي گمان كرده‌اند سر آغاز اختلاف قرائات، نزول وحي بوده كه به دفعات، هر دفعه براي قرائتي، نازل مي‌شده است و اين تهمت ويرانگر را بر كرامت وحي وارد آورده‌اند. و ملاحظه شد كه گذشته از قبح عقلي در ايجاد اختلاف، بسياري از روايات دلالت قطعي دارند بر اينكه اين اختلافات در خارج از حوزه رسالت، در اثر عواملي كه ياد كرديم پديد مي‌آمد، و چون خبر آنها به پيغمبر مي‌رسيد ناراحت مي‌شد، اما چاره‌اي نبود جز مسامحه و تجويز براي رفع عسر و حرج، در حدي كه معناي قرآن و مراد اللّه تغييري نكند. و آنجا كه پيغمبر شخصا براي دو نفر دو قرائت مختلف خوانده بود، از نظر تصويب وضع حاضر و متداول بود، نه سرآغاز تعليم قرائت، چنانچه زرقاني و امثال او گمان برده‌اند. در حقيقت، عمل پيغمبر براي جلوگيري از مشاجرات حاصله از اختلاف بود، نه جلوگيري از اختلاف قرائت، زيرا رفع اختلاف با آن سرعت امكان نداشت. (دقت شود.)

باقي مي‌ماند يك مشكل، كه چرا پيغمبر در بعضي موارد درباره هر يك از چند قرائت مختلف فرموده كه منزل من عند اللّه است، در حالتي كه يكي از آنها منزل بوده، و باقي منزل الجواز بوده‌اند نه منزل الهيئة؟