شناخت قرآن(کمالی) صفحه 125

گوييم: در اين موارد تركيب «هكذا انزل» را مجازا استعمال فرموده است؛ و اين خود بحث جالب و مهم و جداگانه‌اي است كه در جاي خود ياد مي‌شود.

و اگر گويند: در صورتي كه نصّ منزل واحد باشد، قرائت پيغمبر به غير آن تبديلي در كلام اللّه است و آن ممنوع است؛ قوله تعالي:

قُلْ ما يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِي (يونس: 15) بگو (اي پيغمبر) كه براي من جايز نيست كه از جانب خود آن را تبديل كنم.

گوييم: اولا سر آغاز تغيير، شخص پيغمبر نبوده است. ثانيا تبديل در حدّي كه مغيّر مراد اللّه نباشد و در محدوده قرائات جايز باشد و براي رفع عسر و حرج، تبديل نيست. بعدا اين مطلب روشنتر خواهد شد.

توضيح:

يكي از معجزات قرآن اين است كه با وجود اين همه اختلاف در قرائت كه «تيسيرا علي الامّة» و «مرفوعا الي النبيّ» به دست ما رسيده است، هرگز معارض با همديگر نيستند، و مهار شدن اختلافات خيلي بيشتري در اين محدوده، خود از اعجاز پيغمبر است، هر چند وجوه اين اختلافات فقط در دوراني جايز باشد كه عسر و حرج در باره توحيد نصّ بكلّي از ميان نرفته باشد، و به طوري كه مشاهده مي‌كنيم آن عسر و حرج در دوران ما وجود ندارد. بنابراين طبق رأي بعضي از علما، چنانچه خواهيم گفت، بايد قرآن را به نص واحد قرائت نمود و به هر حال اگر واجب نباشد مستحسن هست.

«طحاوي» گويد:

جايي كه لهجه بعضي از طوايف عرب با قريش، كه قوم پيغمبرند، اختلاف داشت، به طريق اولي، غير از عرب، مانند سلمان فارسي و ديگر صحابيان غير عرب چنين بودند.

اهل لسان عرب هم امّي و ناخوانا بودند، مگر اندكي كه خواندن از روي خط، چنانچه قرائت شده بود، براي ايشان دشوار بود، چه رسد به آنجا كه نوشته‌اي در كار نبود.

در جايي كه اهل زبان پيغمبر چنين بودند، پس آنان كه اهل زبان نبودند عذرشان پذيرفته‌تر است، زيرا فرا گرفتن زبان قومي با لهجه خاصش، جز به رياضت و ممارست شاق و طويل ممكن نيست. اينان بايستي قرآن را فرا گيرند تا در نماز تلاوت كنند، و احكام شريعت اسلام را از آن ياد گيرند. و چون بزودي ميسّر نبود برايشان توسعه دادند، تا آنجا كه اگر اتيان به لفظ خاص نمي‌توانستند مرادف آنرا ادا مي‌كردند. [مانند هلّم و تعال.]