شناخت قرآن(کمالی) صفحه 133

متعدّد نبوده، بلكه واحد بوده است، امّا چه بسا قرائات مورد قبول و غير منزل (از حيث هيأت) مجازا و از نظر مصلحت، منزل خوانده شده باشند.

تبصره:

واحد بودن نصّ منزل را از خبر ذيل هم مي‌توان استنباط نمود:

«احمد بن حنبل» در «مسند» ش، و «ابن اشته» در «مصاحف»، از طريق «اسماعيل مكّي» از «ابي خلف» مولي «ابي جمح» نقل مي‌كند كه:

«عبيد بن عمير» بر عايشه وارد شد و گفت: آمده‌ام تو را از آيه‌اي از كتاب خدا بپرسم كه پيغمبر چگونه آن را مي‌خواند. گفت كدام آيه؟ گفت: «الّذين يأتون ما آتوا» يا «الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا»؟ عايشه گفت: كدام را دوستتر داري؟ گفت: هر كدام باشد نزد من از همه دنيا عزيزتر است. عايشه گفت هر كدام را خواندي خوانده‌اي. عبيد گفت:

«الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا». عايشه گفت: شهادت مي‌دهم كه پيغمبر چنين خواند اما لهجه يكي از حروف است.

از جايي كه هميشه بر حقايق دلايلي هست كه در اثر مجاهده و فحص يافت مي‌شوند، براي اثبات قول اماميّه، كه نصّ منزل واحد است، اين خبر دليلي قاطع و كافي است كه هنگامي كه دو قرائت مختلف بر عايشه عرضه مي‌شود، نخست از نظر جواز مي‌گويد اختيار با تو است، هر كدام را گفتي گفتي، حال كدام را اختيار مي‌كني. سائل قرائت اشهر را انتخاب مي‌كند. عايشه مي‌گويد كه پيغمبر آن را چنين مي‌خواند، و چنين هم نازل شده بود. و پس از تصريح به اينكه چنين نازل شده، در مقام استدراك، به طور اضراب مي‌گويد: «و لكنّ الهجاء حرف». يعني حرفي از حروف سبعه است كه تيسيرا مجاز شده است. در تركيب «و كذلك انزلت» ملاحظه كنيد كه تقديم «كذلك» كه مفيد حصر است، مفهومش «كذلك انزلت» است و لا غير.

همچنين دقت كنيد در اين روايت مذكور در جلد دوم «مستدرك» حاكم، ص 227، منقول از عمر:

پيغمبر اكرم براي امور مسلمانان شب نشيني داشت. مردي در مسجد نماز مي‌خواند.

پيغمبر برخاست و به قرائت او گوش فرا داد. چون ما ندانستيم آن مرد كيست، پيغمبر فرمود: هر كس شاد مي‌شود از اينكه قرآن چنان بخواند كه نازل شده، پس آن را مانند قرائت «ابن امّ عبد» (ابن مسعود) بخواند.

جمله «ان يقرأ القرآن كما انزل» مفهومش آن است كه از ميان وجوه قرائات،