شناخت قرآن(کمالی) صفحه 134

كه همه تيسيرا جايزند، قرائت نصّ منزل، همچنانكه ابن مسعود مي‌خواند، اولي و احسن است.

و جمله «من سرّه» دلالت دارد بر اينكه قرائت نصّ منزل از بين قرائات مجاز مندوب است، نه واجب. اما اين دلالت به تنهايي نمي‌تواند ناقض قول آنان باشد كه جواز قرائات غير منزل را مادامي و در وقت عسر و حرج مي‌دانند.

تنبيه:

عموماتي مانند: «لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها» و همچنين حديث: «رفع عن امّتي تسعة» و امثال آنها، هر چند شامل مورد هم هست، اما شرط خاص مورد آن است كه عنوان جواز براي قرائات حاصل نمي‌شود مگر با اسنادش به پيغمبر اكرم، در صورتي كه شمول عمومات اعم از مورد است و گاهي شامل قرائات شاذّ و غير قانوني هم مي‌شود، چون از مصاديق عسر و حرج‌اند؛ چنانچه صاحب «جواهر» در باب قرائت از كتاب الصلاة گويد:

در عبارات اصحاب، مراد از كسي كه قرائتش خوب نيست كسي است كه اصلا نمي‌تواند، نه كسي كه مي‌تواند امّا به طور لحن و عوضي گفتن حروف، در حدّي كه عرفا از اصل قرائت خارج نمي‌شود. زيرا بر حسب امكان خود قرائت مي‌كند و ضرورة احكام مزبوره در آن جاري نيست، هم چنانكه در «جامع المقاصد» و «كشف الاستار» تصريح شد. زيرا ظاهرا اتفاق دارند كه در جماعت آنكه زبانش مي‌گيرد نمازش صحيح است نه آنكه توانايي دارد اما صحيح نمي‌خواند. و در خبر از امام صادق (ع) آمده است كه آنچه را از عالم فصيح مي‌خواهند از عجمي ناتوان از قرائت صحيح نمي‌خواهند. و در حديث نبوي آمده كه عجمي با عجميّت خود قرآن مي‌خواند و فرشتگان با عربيّت آن را بالا مي‌برند.

نتيجه:

از بررسي در مطالب اين بحث، و ملاحظه دليل عقل، كتاب و سنت، و اقوال علماء فن، سه مطلب زير معلوم و مبرهن مي‌گردد:

1- جواز قرائت به قرائات مختلف، معلول وقوع الزامي اختلاف است، تيسيرا علي الامّه، نه علت و سرآغاز اختلاف.

2- جواز، امري مادامي است، و هرگاه براي افرادي از افراد عسر و حرج در مورد قرائت به نصّ واحد مرتفع گردد، جواز قرائت به غير آن براي او مرتفع مي‌گردد.