شناخت قرآن(کمالی) صفحه 135

بنابر اين ارتفاع جواز براي همه در يك وقت نيست. امّا بايد دانست كه اين رأي از آن اقليّتي از علماء بنام است، و اكثريت قايل به جواز در تمام اوقات‌اند به دوام تكليف و وجود مكلّفين.

3- تعيين هيأت و ماده الفاظ قرائات جايز، به نام قرائات قانوني، بايد مستند و مرفوع به پيغمبر باشد، همچنانكه بتفصيل خواهد آمد.

تلاش براي توحيد نصّ‌

اشاره

وقتي ثابت شد كه اختلافاتي در قرائات وقوع يافته است، ثابت است كه تلاشي براي مهار كردن آن اختلافات در محدوده قانوني از طرف مسؤولات امر به كار رفته است كه بايد آن را يافت و بررسي نمود.

اولين فردي كه از اختلاف قرائات احساس خطر كرده و به چاره جويي پرداخت شخص پيغمبر اكرم بود كه ملاحظه فرمود بيماري‌يي بر پيكر اسلام روي آورده و بايد حاذقانه در درمان آن كوشيد. هيچ كس مقصر و گناهكار نيست. اين بيماري يك الزام اجتماعي است، و براي درمان آن بايد از عقل و شكيبايي استمداد نمود، و حضرت رسول همين كار را هم انجام داد و با تصويب بسياري از قرائات، كه نه مغيّر تركيب و اسلوب بودند و نه مغيّر معني و مراد، با نو مسلمانمان امّي و متعصبان قومي كنار آمد. احساسات ايشان را جريحه‌دار نكرد، اما با راهنمايي خاص و ملايم، سر رشته كار را به دست گرفت تا اين اختلافات در مرزي معقول و قابل اغماض مهار شود و گسترش بيشتري پيدا نكند. در ذهن جامعه آن روز اسلام، به تدريج قانوني پديد آمد و مورد قبول واقع شد، كه هر چند قرائات مختلف، تيسيرا علي الامّه، مقبول است، اما به هر صورت بايد صحّه شخص پيغمبر بر آن باشد تا آنكه چنان گسترده و برون از مرز و لجام گسيخته نشود و هر كس به ميل خود و به عذر ناتواني از اداي نصّ منزل، هر قرائتي را بخواهد انتخاب كند. در فصول بعد خواهيم ديد كه تمسك مسلمانان به اين قانون، تا چه حد شديد و استوار بوده و هست. تاريخ بشريت نمونه‌اي از تمسك را مانند اين مورد ثبت نكرده است.

پيغمبر اكرم، يك بيماري ويرانگر اجتماعي را با مهارتي در حد اعجاز درمان كرد، و مي‌دانست كه با مرور زمان همه به نص واحد روي خواهند آورد و جز قرائت