شناخت قرآن(کمالی) صفحه 138

3- «ابن اشته» در «مصاحف» گويد:

از «عبد الاعلي بن عبد الله بن عامر» نقل شده كه گفت: چون از كار جمع مصحف فارغ شدند آن را به نزد عثمان آوردند. پس او در آن نظر كرد و گفت: خوب و نيكو انجام داديد، در آن چيزي مي‌بينم كه آن را با زبان‌هايمان راست مي‌گردانيم (يعني احتمال قرائت‌هاي مختلف).

اما جواب از استدلال به اينكه در وقت اختلاف به لغت قريش بنويسند، بر فرض صحت روايت، مقصود بيان مرجّح است، كه هر جا همه شرايط مساوي بود موافقت با لغت قريش مرجّحي باشد براي انتخاب. اما معلوم نيست كه ثبت لغت قريش بدون احتمال قرائت ديگر، با خطي كه اعراب و اعجام و علامت نداشته چگونه قابل انجام است. در هر حال فراموش نكنيم كه خودشان مصحف مكتوب را كافي براي تعليم قرائت نمي‌دانستند، و استناد و اعتماد ايشان بر القاء و تلاوت و تعليم مشافهه‌اي بود، كه با هر مصحفي، معلّمي از قاريان ورزيده مي‌فرستادند.

2- عدم توحيد نص:

چنانچه «زرقاني» در «مناهل العرفان» گفته است، مصاحف عثماني شامل همه احرف سبعه بوده است. ولي اين قول نيز مردود است، به دلايل زير:

1- از خود زرقاني مي‌پرسيم آيا مصاحفي را كه سوخته‌اند شامل چه بوده‌اند؟

اگر گويد شامل قرائات ناروا و غير احرف سبعه، درست نيست. زيرا آن مصاحف متعلق به صحابيان بوده، و براي مكتب زرقاني قابل تصور نيست كه صحابيان قرائتي ناروا و غير احرف سبعه در آنها ضبط كرده باشند. و اگر گويد شامل قرائات قانوني و احرف سبعه بوده‌اند، قول خود را نقض مي‌كند. زيرا در اين صورت قسمتي از احرف سبعه در مصاحف عثماني ثبت نشده، و بنابراين مصاحف عثماني شامل همه احرف سبعه نبوده است.

2- بسياري از قرائات دوران اول هست كه خبر آن به ما رسيده، اما در مصاحف اثري از آنها نيست، مانند شواذ «ابن مسعود» و «ابيّ بن كعب»، و همچنين قرائات بعضي از صحابه كه در دوران اول جايز و متداول و بنابراين از احرف سبعه بوده‌اند، و رسم الخط مصحف نمونه هم احتمال آنها را نمي‌داده است. متروك گذاردن قسمتي از قرائات، خود حركتي به سوي توحيد نصّ است، و بنابراين عدم