شناخت قرآن(کمالی) صفحه 147

تدوين كنندگان قرائات‌

اشاره

در اوايل قرن سوم، كه نهضتي براي تدوين آثار بر پا شده بود، بعضي از ائمه ضبط بر آن شدند كه از ميان صدها قرائت، آنچه اصحّ و مستند و قانوني است تدوين نمايند.

«ابن الجزري» گويد:

به فكر افتادند تا قرائات متواتر غير شاذّ را مضبوط سازند. «1»

نيز گويد:

مشهورين به ضبط از روي اختيار احسن و لزوم عمل و دوام در آن مشهور شدند، نه از اختراع و راي و اجتهاد خويش. «2»

«زرقاني» به نقل از «نويري» از كتابي خطّي در شرح «طيبة النّشر في القراءات العشر» گويد:

اعتماد در نقل قرآن بر حفّاظ بود. از اين جهت عثمان با هر مصحفي كسي را فرستاد كه قرائتش موافق آن مصحف بود، در اكثر، نه كلا «3». و هر شهري موافق مصحف خودشان مي‌خواندند و از آن صحابي كه خود از پيغمبر شنيده و همراه قرآن رفته بود فرا مي‌گرفتند. «4»

پس از آن براي اخذ از ايشان گروهي خود را وقف اين كار كردند. شب‌ها بيداري كشيدند و روزها رنج بردند تا قرآن را همچنان كه فرا گرفته بودند ضبط كنند و براي ديگران نقل نمايند، تا اماماني سزاوار اقتدا شوند. و مردم شهرهاي ايشان بر قبول قرائتشان همداستان شدند، و هيچ كس بر صحت روايت ايشان ايرادي نداشت. ايشان متصدي امر قرائت شدند و در اين باره مستند و معوّل گرديدند. بعد از ايشان قاريان در شهرها بسيار شدند و گروهي از پس گروهي جانشين هم گرديدند. طبقات ايشان شناخته مي‌شد و صفات ايشان گوناگون بود: برخي از ايشان در تلاوت متقن و در روايت مشهور بودند؛ برخي يكي از صفات را داشت و برخي چند تا را و به همين جهت ميان ايشان اختلاف بود و كمتر ائتلافي دست مي‌داد

______________________________
(1) النشر، جلد يكم، ص 9.
(2) النشر، جلد يكم، ص 52.
(3) كساني كه براي تعليم با قرآن‌ها گسيل شدند عبارت بودند از «عبد اللّه بن سائب» براي مكه، «مغيرة بن شهاب» براي شام، «عبد الرحمن السلمي» براي كوفه، «عامر بن عبد القيس» براي بصره، و «زيد بن ثابت» براي مدينه.

ر. ك: مناهل، ج يكم، ص 369.

(4) به طوري كه قبلا هم يادآوري كرده‌ايم، توزيع قرائاتي كه رسم احتمال آنها را نمي‌داده بر شهرها، امري عجيب و غير قابل تعليل است.